| Hyrje:
Rrėzimi Shkencor i Materializmit Materializmi
nuk mund tė pretendojė mė tepėr,
jetėgjatėsinė e tij si filozofi shkencore.
Artur Kėstler, Filozof i njohur
1
 Si
u krijua ky univers i paskajshėm ku ne jetojmė? Si u shfaq ekuilibri, harmonia
dhe organizimi nė kėtė univers? Si arriti bota ku ne jetojmė tė bėhej njė
strehė kaq e sigurtė pėr ne?
Kėto pyetje qė nė agim tė historisė sė njerėzimit
kanė tėrhequr vėmendjen e shumė mendimtarėve. Mes tyre ka patur edhe shkencėtarė
dhe/apo filozofė, tė cilėt kanė kanė studiuar dhe analizuar tė bazuar nė logjikė
dhe arsye (prakticizėm) kėto pyetje dhe kanė arritur nė pėrfundimin e pėrbashkėt
se: Pėrsosmėria e rre-gullit dhe projektimit nė univers janė njė tregues i qartė
pėr ekzistencėn e njė Krijuesi Suprem, Zotėrues i gjithėsisė. Kjo ėshtė
e njė e vėrtetė e padiskutuar e qė mund tė arrihet duke vėnė nė punė inteligjencėn
tonė. Kėtė realitet Allahu e ka deklaruar para 14 shekujsh nė librin e Tij, Kuranin,
tė cilin e zbriti si udhėzim pėr njerėzimin. Aty njoftohemi edhe mbi krijimin
e universit nga mosekzistenca, organizimin e tij pėr njė qėllim tė veēantė dhe
krijimin e tė gjitha sistemeve dhe ekuilibreve nė univers pėr tė mundėsuar jetesėn
njerėzore. Nė njė ajet tė Kuranit, Allahu i fton njerėzit tė arsyetojnė
mbi kėtė aspekt nė vargun pasues:
"A ėshtė mė i rėndė rėndė krijimi juaj apo ai
i qiellit? E Ai e ngriti atė! Ngriti kupėn e tij dhe e pėrsosi atė. Natėn
ia errėsoi e ditėn ia ndriēoi. E pastaj tokėn e sheshoi". (Naziat, 27- 30)
Pėrsėri duke iu mbėshtetur thėnieve nė Kuran,
njeriu duhet tė dėshmojė krijimin prej Zotit, tė tė gjithė sistemeve dhe ekuilibreve
nė univers pėr tė (njeriun), tė thellohet mbi kėtė realitet dhe tė nxjerri mėsim
prej vėzhgimeve tė tij:
"Edhe pėr atė qė ju krijoi nė tokė lloje tė
ndryshme (bagėti, bimė, pemė, minerale etj); ka fakte pėr njė popull qė
di tė marrė pėrvojė". (Nahl, 13)
Nė njė tjetėr ajet
tė Kuranit thuhet:
"Ai ėshtė qė zgjat natėn nė pjesė tė ditės dhe
zgjat ditėn nė pjesė tė natės, i nėnshtroi diellin dhe hėnėn qė secili
lėviz (udhėton) deri nė afatin e caktuar. Ky ėshtė Allahu, Zoti juaj,
i tėrė sundimi ėshtė i Tij, e ata qė i luteni nė vend tė Tij, nuk zotėrojnė
as sa njė cipė (e hurmave, fije)". (Fatir, 13)
Kėtė tė vėrtetė, tė cilėn e mėsojmė nga Kurani e pranojnė edhe shumė
shkencėtarė tė konfirmuar, themelues tė astronomisė moderne. Emra si Galilei,
Kepler, Njutoni duke zbuluar strukturėn e ndėrtimit tė universit, projektimin
e Sistemit Diellor, ligjet e fizikės dhe ekuilibre tė ndryshėm e kanė
kuptuar mė sė miri se tė gjitha kėto janė tė krijuara nga Zoti.
Materializmi: Argumenti i rremė i shekullit
tė 20-tė E vėrteta e krijimit, tė cilėn e shpjeguam deri tani,
refuzohet qė prej kohėsh tė hershme prej njė pikėpamjeje filozofike, e ashtuquajtur
materializėm. Kjo filozofi, e cila fillimisht ėshtė shfaqur te Grekėt e vjetėr
dhe mė pas u pranua prej kulturash apo/dhe personash tė ndryshėm, hedh tezėn se
materia ekziston qė nė infinit. Duke pohuar se universi rrjedh nga pafundėsia
paraprakisht mohonin krijimin e saj nga Zoti. Materialistėt ashtu siē
hipotezojnė qė universi ekziston qė nė infinitet, pretendojnė se nė gjithėsi nuk
ekziston qėllim dhe projektim. Ata pohojnė se tė gjitha ekuilibret, harmonia dhe
rregulli janė vepėr vetėm e koinēidencės (rastėsisė). Ky pretendim mbi "rastėsinė"
ėshtė pėrdorur mė pas edhe si pėrgjigje ndaj pyetjes se si u shfaqėn gjallesat.
Teoria e evolucionit apo e thirrur ndryshe Darvinizėm, ėshtė njė tjetėr zbatim
i materializmit mbi natyrėn. E shprehėm edhe mė parė se kishte edhe nga
ata persona, themelues tė shkencės moderne, tė cilėt besonin nė krijimin e universit
nga Zoti. Nė shekullin e 19-tė ndodhi njė ndryshim nė kėtė qėndrim tė botės sė
shkencės. Materializmi, nė mėnyrė tė paramenduar u fut nė kalendarin e shkencave
moderne prej grupeve tė ndryshme. Kjo filozofi gjeti mbėshtetje tė gjerė dhe u
pėrhap shumė shpejt nė botėn e shkencės edhe pėr shkak tė kushteve sociale e politike
tė shek. tė 19-tė.
Megjithatė, zbulimet e shkencės moderne e demostrojnė nė mėnyrė tė padiskutueshme
shumė qartė pavleftėsinė dhe fallcitetin e materializmit nė fjalė.
Zbulimet shkencore tė shekullit
20-tė Le tė kujtojmė edhe njė herė dy pohimet themelore tė materializmit
rreth universit: Universi ekziston qė nga pafundėsia, pra, nuk ka as fillim
as fund, ai nuk ėshtė i krijuar.
Me anullimin qė i bėri shkenca materia-lizmit
dėshmoi edhe njė herė mbi krijim e universit nga Allahu. Mbi kėtė
temė revista e mirėnjohur Newsweek nė numrin e botuar mė 27 Korrik
1998 nė kopertinėn e saj, i dha titullin "Shkenca gjeti Zotin".
| Ēdo gjė nė univers ėshtė thjesht fryt i rastėsisė dhe
jo njė plan apo projektim me njė vizion tė qėllimtė. Tė dy kėto nocione
tė materialistėve si rrjedhojė e njė shkence primitive tė shekullit tė 19-tė,
tė mbrojtura me shumė ngulm, u shembėn plotėsisht nga ana e zbulimeve shkencore
tė shekullit pasardhės.
Fillimisht nė harresė mbetėn pretendimet mbi ekzistencėn qė nė infinit tė
universit. Qė nė vitet 1920 kishte njė mori faktesh qė kjo s'mund tė ishte
e vėrtetė. Shkencėtarėt tashmė ishin tė sigurtė pėr krijimin e tij nga mosekzistenca
e shkaktuar kjo prej njė "Shpėrthimi tė Madh" (Big Beng). Me fjalė
tė tjera universi nuk ka ekzistuar nė pafundėsi por pėrfundimisht ėshtė
krijuar nga Zoti.
Ajo qė shkenca gjunjėzoi sė dyti nė shek. e 20-tė ishte pretendimi "i rastėsisė",
tė krijimit tė gjithėsisė nė mėnyrė aksidentale dhe e paprojektuar. Kėrkimet
e bėra qė prej viteve 1960-tė, treguan se tė gjitha ekuilibret fizike ishin
tė pėrllogaritura (programuara) nė njė mėnyrė shumė tė ndėrlidhur qė tė
bėjnė tė mundshme jetėn njerėzore. Me thellimin e kėrkimeve, u gjetėn njė
nga njė ligjet fizike, kimike dhe biologjike nė univers, forcat themelore
si ato tė rėndesės dhe tė elektromagnetizmit, strukturėn nė tėrėsi tė atomeve
dhe elementėve pėrbėrės tė universit, tė programuara kėto me atė saktėsi
pėr tė mundėsuar jetėn e qenieve njerėzore. Sot shkencėtarėt perėndimorė
kėtė projektim tė jashtėzakonshėm e quajnė "Parim Human" (Anthropic Principle).
Pra, ēdo detaj nė univers ėshtė projektuar me shumė kujdes qė tė bėjė tė
mundshme jetėn e njeriut.
Shkurtimisht nė ditėt tona materializmi
ėshtė refuzuar dhe shembur plotėsisht nga shkenca moderne. I pozicionuar si vizion
shkencor dominues pėr shekullin e 19-tė, materializmi u pėrmbys nė shekullin e
20-tė, duke pėsuar njė humbje pėrfundimtare.
Ėshtė shumė e natyrshme tė ndodhte kėshtu. Ashtu siē deklaron edhe Allahu:
"Ne nuk e krijuam qiellin e as tokėn dhe ēka ka nė mes tyre, pa qėllim (shkel
e shko), ai ėshtė mendim i atyre qė nuk besuan...". (Sad 27), ėshtė
njė supozim i gabuar qė universi tė jetė i krijuar pa njė qėllim tė caktuar.
Ėshtė e pashmangshme pėr ēdo tezė tė hedhur mbėshtetur mbi kėto supozime,
tė falimentojė pėrballė realitetit qysh nė fillim.
Krijimi ėshtė njė fakt. Nė kėtė libėr kėto tė vėrteta
do t'i analizojmė sė bashku me argumentet pėrkatėse. Tė gjithė ne do tė shohim
disfatėn qė pėsoi materializmi pėrballė shkencės dhe do tė bėhemi dėshmitarė pėr
krijimin e universit prej Allahut me njė forcė krijuese superiore dhe tė pėrsosur.
|
