|
ZGJERIMI I UNIVERSIT

Edwin Hubble me teleskopin e tij gjigand |
Nė Kuran, i cili u shpall katėrmbėdhjetė shekuj mė parė, nė kohėn kur
shkenca e astronomisė ishte akoma primitive, zgjerimi i universit pėrshkruhet
nė kėtė mėnyrė:
"Ne me forcėn tonė e ngritėm qiellin dhe Ne e zgjerojmė
atė. " (Edh-Dharijat 47)

Georges Lemaitre |
Fjala "qiell" e pėrmendur nė kėtė ajet ėshtė pėrdorur nė vende tė ndryshme
nė Kuran me kuptimin e hapėsirės dhe universit. Edhe kėtu, kjo fjalė ėshtė
pėrdorur me kėtė kuptim. Me fjalė tė tjera, nė Kuran ėshtė shpallur se
universi "zgjerohet". Pikėrisht, ky ėshtė pėrfundimi i arritur sot prej
shkencės.
Deri para fillimit tė shekullit XX, i vetmi mendim i pėrhapur nė tė gjithė
botėn e shkencės ishte se "universi ruan njė gjendje konstante dhe ka
ekzistuar pėrherė pa fillim". Por kėrkimet, vėzhgimet dhe rrezultatet
e marra prej aparaturave moderne vėrtetuan se universi nė tė vėrtetė ka
njė fillim; argument pėr kėtė ėshtė fakti se ai zgjerohet vazhdimisht.
Nė fillimet e shekullit XX, fizikanti rus Alexander Friedmann dhe kozmologu
belg Georges Lemaitre llogaritėn teorikisht se universi ėshtė nė lėvizje
tė vazhdueshme dhe zgjerohet.
Ky fakt u vėrtetua gjithashtu prej tė dhėnave tė vėzhguara mė 1929. Astronauti
amerikan Edwin Hubble, ndėrsa po vėzhgonte qiellin me njė teleskop, zbuloi
se yjet dhe galaktikat largoheshin vazhdimisht nga njėra-tjetra. Njė univers,
ku ēdo gjė lėviz vazhdimisht duke u larguar prej ēdo gjėje tjetėr, nėnkupton
njė univers vazhdimisht nė zgjerim.
Vėzhgimet e kryera nė vitet nė vazhdim vėrtetuan se universi ėshtė nė
zgjerim e sipėr. Pėrsėri del nė pah saktėsia e habitshme e ajetit kuranor,
i cili pėrdor njė folje tė kohės sė tashme pėr tė pėrshkruar vazhdimėsinė
e kėtij zgjerimi. Ky argument ėshtė sqaruar nė Kuran nė njė kohė kur askush
nuk kishte as idenė mė tė vogėl rreth kėtyre fakteve.

Qė prej momentit tė Big Bengut, universi ka
filluar tė zgjerohet vazhdimisht me shpejtėsi tė madhe. Shkencėtarėt
e krahasojnė zgjerimin e universit me sipėrfaqen e njė tullumbaceje
nė fryrje e sipėr. |
|