Ēka ėshtė ngjyra?
Si ėshtė krijuar?
 |
Disa detaje kanė njė vend tė rėndėsishėm nė mendjen e njeriut dhe kurrė nuk ndryshojnė. Le tė fillojmė me pemėt, tė cilat janė tė njohura pėr ne. Ngjyra e pemėve zakonisht ėshtė ose gjelbėr ose e gjelbėr e hijezuar. Mirė e dimė se gjatė vjeshtės, gjethet ndėrrojnė ngjyrėn. Ngjashėm, ngjyra e qiellit ėshtė ose e kaltėr, ose me ngjyrė gri e hijezuar kur ėshtė vrenjtur ose e verdhė dhe e kuqe nė agim dhe muzg, nė lindje dhe nė perėndim tė diellit. Ngjyra e frutave kurrė nuk ndryshon; ngjyrat e larmishme tė kajsisė dhe vishnjės janė tė caktuara, dhe si tė tilla gjithnjė janė tė njohura. Shkurt, ēdo gjė e gjallė dhe qenie qė ėshtė nėn dritė ka ngjyrė. Vėshtroni gjėrat rreth juve me vėmendje. ēfarė shihni? Tryeza, karriget, pemėt qė i shihni pėrtej dritareve, qielli, muret e shtėpisė suaj, fytyrat e njerėzve rreth jush, frutat qė i hani, librin qė jeni duke e lexuar nė kėtė moment... ēdo njėra prej tyre ka ngjyrė tė veēantė. A keni menduar ndonjėherė se si ėshtė e mundur qė tė gjitha kėto ngjyra tė krijohen dhe rregullohen me aq pėrsosmėri?
Le tė shohim se ēka ėshtė e nevojshme pėr t'u krijuar kėto ngjyra, tė cilat kanė njė rol mjaft tė rėndėsishėm nė jetėn tonė. (Kėto ēėshtje do t'i diskutojmė mė vonė nė detaje). Pėr krijimin e njė ngjyre tė vetme, p.sh., tė kuqe ose tė gjelbėr, tė gjitha proceset qė do t'i pėrmendim duhet tė ndodhin dhe, mė me rėndėsi nė kėtė renditje:

The importance of colours in man's life is indisputable as every object
acquires a meaning with its colours. Imagine that none of the colours
you see in this photograph at the top (including black and white)
exist at all. Certainly, you would not be able see any of the objects
in the photograph. For the formation of even a single one of these
numerous colours present on these objects, quite a few factors must
be fulfilled, all at the same time. Allah has made the formation of
colours dependent on the existence of a very detailed system. |
1. Kushti i parė pėr krijimin e ngjyrės ėshtė ekzistimi i dritės. Pėr kėtė arsye do tė ishte me mė dobi tė fillojmė tė ekzaminojmė karakteristikat e dritės qė vjen nga dielli. Pėr tė krijuar ngjyrėn, drita qė vjen nga dielli nė tokė duhet tė ketė gjatėsi valore tė caktuar qė tė prodhojė ngjyrat. Dimensionet e dritės, qė quhen “dritė e dukshme”, nė tė gjitha rrezet e dritės tė emetuar nga dielli ėshtė njė nė 1025. Ky dimension i imėt dhe vėshtirė i besueshėm i rrezeve tė dritės qė ėshtė i nevojshėm pėr krijimin e ngjyrės, mbėrrin nė tokė nga dielli.
2. Nė fakt, kėto rreze diellore tė shpėrndara nga dielli nėpėr kozmos shfaqin disa karakteristika tė dėmshme pėr sy. Pėr kėtė arsye, drita qė arrin nė tokė duhet tė merr njė formė e cila do perceptohej lehtė nga syri dhe nuk do ta dėmtonte atė. Pėr kėtė, rrezet duhet tė kalojnė nėpėr njė filtėr. Ky filtėr gjigant ėshtė “atmosfera” qė e mbėshtjell tokėn.
3. Drita qė kalon nėpėr atmosferė shpėrndahet nė tokė, dhe kur ndeshet me objekte tė ndryshme, ajo reflektohet. Objekti mbi tė cilin bie drita nuk duhet tė jetė objekt qė absorbon dritėn por qė e reflekton atė. Me fjalė tė tjera, cilėsia strukturore e objektit duhet tė jetė nė pajtueshmėri me dritėn qė arrin nė tokė, nė mėnyrė qė tė formohet ngjyra. Ky kusht duhet tė plotėsohet dhe njė valė e re e dritės reflektohet nga objekti nė tė cilin ėshtė ndeshur drita qė ka ardhur nga dielli.
4. Edhe njė hap thelbėsor ėshtė i nevojshėm nė procesin e formimit tė ngjyrės pėr perceptuesin qė tė perceptoj valėt e dritės, e qė ėshtė syri. ėshtė esenciale qė edhe valėt e dritės tė jenė nė harmoni me organet e tė pamurit.
5. Rrezet qė vinė nga dielli duhet tė kalojnė nėpėr thjerrė dhe shtresė tė syrit qė tė shndėrrohen nė impulse nervore nė retinė. Pastaj kėto sinjale duhet tė shndėrrohen nė “qendrėn e shikimit” nė tru, qė ėshtė pėrgjegjėse pėr prodhimin e ndjenjės sė pamjes.
6. ėshtė edhe hapi i fundit qė duhet tė pėrmbushet qė ne “tė shohim” ndonjė ngjyrė. Faza e fundit nė krijimin e ngjyrave ėshtė interpretimi i sinjaleve elektrike, tė cila vinė nga qendra e shikimit nė tru, si “ngjyra” nga qelizat e njė nervi special tė lokalizuar aty.
Siē pamė, pėr formimin e njė ngjyre tė vetme, nevojiten procese shumė tė detajizuar dhe tė ndėrvarura.
Gjitha informatat qė i kemi pėr ngjyrėn dėshmojnė se secili proces qė ndodh gjatė formimit tė ngjyrės ėshtė me njė balancim shumė delikat. Po tė mos ekzistonin kėto balancime, ekuilibrime, ne nė vend se tė jetojmė nė njė botė normale, do tė jetonim nė njė botė tė errėt dhe tė turbullt, e edhe do tė humbnim aftėsinė e tė pamurit. Nga gjėrat qė i pėrmendėm mė lartė tė supozojmė mosekzistim e vetėm njėrės, qelizave nervore tė retinės qė perceptojnė sinjalet elektrike. As drita e diellit nuk do tė ishte e mjaftueshme, as pjesėt e tjera tė syrit nuk do tė ishin funksionale, e as ekzistenca e atmosferės nuk do ta kompensonte mungesėn e qelizave nervore tė retinės.

Roli i Retinės nė tė Pamurit
Le ta ekzaminojmė retinėn pėr sė afėrmi dhe mė nė detaje. Le tė supozojmė se mungon substanca e quajtur pigmenti “rodopsin”. Rodopsina ėshtė substancė qė punon pandėrprerė nė dritė tė fortė por rigjenerohet nė errėsirė. Syri nuk mund tė sheh qartė nė dritė tė zbehtė pa prodhimin e sasisė sė mjaftueshme tė rodopsinės nė sy. Detyra e rodopsinės ėshtė qė tė rrit efektivitetin me tė cilėn syri gjeneron impulse nervore nga drita e zbehtė. Kjo substancė prodhohet aq sa ėshtė e nevojshme dhe atėherė kur ėshtė e nevojshme pėr syrin. Kur mbahet ekuilibri i rodopsinė, figura qartėsohet. ēka do tė ndodhte sikur rodopsina, qė ka njė rėndėsi tė madhe nė procesin e tė pamurit, tė mos ekzistonte? Nė ato rrethana, njeriu do tė ishte i aftė tė shoh vetėm nė dritė tė kthjelltė, nė ambient tė ndritshėm.2 ėshtė mė se e qartė se ekziston njė sistem i pėrkryer nė sy, qė ėshtė dizajnuar deri nė detajet mė tė imta.
Atėherė, kush e punoi artin e kėtij sistemi, qė na mbron neve nga errėsira dhe na shfaq neve njė botė pėrplot me ngjyra?
ēdo etapė e pėrmendur tregon se ekziston njė seri e proceseve, pėr tė cilat nevojitet ekzistenca e menēurisė, e dėshirės dhe e forcė qė ka krijuar kėto procese. ėshtė e dukshme se nuk ka gjasa qė njė varg i proceseve qė ekzistojnė nė njė harmoni tė kėtillė tė jetė krijuar nga rastėsia. Po ashtu ėshtė e pamundur pėr njė sistem tė tillė tė formohet nėpėr njė periudhė kohore tė gjatė. Rezultatet nuk do tė ndryshonin edhe sikurse tė kalonin miliona e miliarda vite. Sistemi i pėrbėrė nga njė botė shumėngjyrėshe kurrė nuk to shfaqej nga koincidenca. Njė sistem i tillė do tė krijohej vetėm si rezultat i njė dizajni special, qė e dinė qė ai ėshtė krijuar. Allahu zotėron forcė tė pėrhershme dhe urtėsia e tij mbulon universin. Shembuj nė mjeshtėrinė e pakrahasueshme tė Allahut kemi gjerė e gjatė nė univers. Dizajnimi unik qė ėshtė evident nė formimin e ngjyrave po ashtu ėshtė rezultat i krijimtarisė sė pashoqe tė Allahut. Allahu ka forcė mbi ēdo gjė.
Ai ėshtė shpikėsi i qiejve e i tokės e kur dėshiron diēka, ai vetėm i thotė: “Bėhu!” nė atė moment bėhet. (Suretu El Bekare, 117)
|