| FEJA
NDIHMON NĖ ORIENTIMIN E DREJTE TE SHKENCES
Shkenca bėn tė mundur hetimin e botės materiale nė tė cilėn jetojmė nėpėrmjet
vėzhgimeve dhe eksperimenteve. Gjatė kėtij hetimi shkenca arrin nė konkluzione
tė shumta tė bazuara mbi informacionin e mbledhur nga kėto vėzhgime dhe
eksperimente. Pėrveē kėsaj, ēdo degė e shkencės gjithashtu ka norma tė
caktuara tė cilat merren si tė vėrteta ose pranohen pa u vėrtetuar. Nė
literaturėn shkencore, kjo bashkėsi normash quhet "paradigmė".
Tė japim njė paraqitje tė shpejtė tė "etapave" tė kėrkimit shkencor.
Siē dihet, hapi i parė nė kėrkimin shkencor ėshtė formulimi i njė hipoteze.
Si fillim, shkencėtarėt duhet tė formojnė njė "hipotezė, pėr temėn e kėrkimit
tė tyre. Mė pas, kjo hipotezė testohet nėpėrmjet eksperimenteve shkencore.
Nė qoftė sė vėzhgimet dhe eksperimentet e vėrtetojnė hipotezėn, ajo quhet
njė "parim i pėrcaktuar" ose "ligj". Nė qoftė se hipoteza nuk vėrtetohet,
atėherė testohen hipoteza tė tjera dhe kėshtu procesi rifillon.
Formulimi i hipotezes, qė ėshtė hapi i parė i procesit, shpesh varet
nga pikėpamja bazė e shkencėtarit. Pėr shembull, shkencėtarėt, nėn njė
pikėpamje tė gabuar, mund tė bazojnė punėn e tyre mbi hipotezėn qė "lėnda
ka prirje tė vetė-organizohet pa ndėrhyrjen e njė vepruesi tė ndėrgjegjshėm".
Mė pas, ata do mund tė kalonin vite tė tėra kėrkimesh pėr tė verifikuar
atė hipotezė. Por, meqė lėnda nuk e ka atė aftėsi, tė gjitha kėto pėrpjekje
do dėshtojnė. Mė tepėr akoma, nėse shkencėtarėt janė tej mase kokėfortė
rreth hipotezės sė tyre, kėrkimi mund tė zgjasė pėr vite tė tėra madje
pėr breza tė tėrė. Rezultati pėrfundimtar do tė ishte njė shpenzim shumė
i madh kohe dhe burimesh.
Megjithatė, po tė ishte kjo ide "ėshtė e pamundur qė lėnda tė vetė-organizohet
pa plan tė ndėrgjegjshėm" pika supozuese, ai kėrkim shkencor do tė kishte
ndjekur njė rrjedhė mė produktive dhe mė tė shpejtė.
Kjo ēėshtje, qė ėshtė pra pėrcaktimi i duhur i hipotezės, kėrkon njė
burim krejt tė ndryshėm nga tė dhėnat e thjeshta shkencore. Gjetja e duhur
e kėtij burimi ėshtė kritike pasi, siē e shpjeguam dhe nė shembullin e
mėparshėm, njė gabim i tillė mund t'i kushtojė botės sė shkencės vite,
dekada madje dhe shekuj.
Burimi i shumėkėrkuar ėshtė zbulesa e Zotit ndaj njerėzimit. Zoti ėshtė
Krijuesi i universit, botės dhe gjallesave dhe si rrjedhim, njohuria mė
e saktė dhe e padiskutueshme rreth ketyre temave rrjedh prej Tij. Zoti
na ka zbuluar informacione tė rėndėsishme rreth tyre nė Kuran. Mė kryesoret
prej tyre janė:
1- Zoti e krijoi universin nga asgjėja. Ēdogjė ėshtė krijuar pėr njė
arsye tė caktuar. Si rrjedhim, nuk ka njė kaos ngjarjesh tė rastėsishme
nė natyrė apo nė univers, por njė rregull tė pėrkryer tė krijuar me njė
ndėrtim inteligjent.
2- Universi material, pėr mė tepėr Toka nė tė cilėn jetojmė, ėshtė ndėrtuar
posaēėrisht pėr tė mbajtur racėn njerėzore. Ka njė arsye tė caktuar, nė
lėvizjen e yjeve dhe planeteve, nė orientimet gjeografike dhe nė vetitė
e ujit apo atmosferės, qė e bėn tė mundur jetėn njerėzore.
3- Zoti i krijoi tė gjitha gjallesat. Pėr mė tepėr, kėto krijesa veprojnė
tė frymėzuara nga Zoti, siē citohet dhe nė Kur'an nė shembullin me bletėn
nė vargun qė fillon me, "Zoti yt frymėzoi bletėn
" (Sure en-Nahl: 68).
Kėto janė tė vėrteta absolute tė cilat na janė komunikuar nga Zoti nė
Kur'an. Njė afrim drejt shkencės i bazuar nė kėto fakte do tė ēonte padyshim
nė pėrparim tė dukshėm dhe do t'i shėrbente njerėzimit nė mėnyrėn mė tė
dobishme. Mbi kėtė gjejmė shembuj tė shumtė nė histori. Vetėm me vendosjen
e shkencės nė pikėmbėshtetjen e duhur, shkencėtarėt Muslimanė, tė cilėt
atėherė po ndihmonin nė pėrparimin e qytetėrimeve mė tė mėdha nė botė,
kontribuan nė arritjet kryesore tė shekujve tė 9-tė dhe 10-tė. Nė Perėndim
pionerėt e tė gjitha fushave tė shkencės, nga fizika tek kimia, astronomia,
biologjia apo paleontologjia, ishin njerėz tė lartė tė shkencės qė besonin
nė Zot dhe tė cilėt kėrkimet e tyre i kryenin pėr tė eksploruar ēfarė
Ai krijoi.
Ajnshtajni gjithashtu pranonte se shkencėtarėt duhet
tė bazohen nė burimet fetare nė zhvillimin e objektivave tė tyre: Edhe
pse feja ėshtė ajo qė pėrcakton qėllimin, ajo ka mėsuar nga shkenca,
nė kuptimin mė tė gjerė tė fjalės, se cilat mėnyra do kontribuonin nė
arritjen e qėllimit qė ajo ka caktuar. Por shkenca mund tė krijohet
vetėm nga ata qė janė tė mbushur me frymėzim drejt tė vėrtetės dhe kuptimit.
Ky burim ndjenjash lind nga sfera e fesė
Nuk mund ta pėrfytyroj dot
njė shkencėtar tė vėrtetė pa kėtė besim tė thellė.11
Megjithatė, qė nga mesi i shek. tė 19-tė, komuniteti shkencor ėshtė
ndarė nga ky burim hyjnor dhe ėshtė futur nėn influencėn e filozofisė
materialiste.
Materializmi, njė ide qė fillon qė nga Grekėt antikė, pranon ekzistencėn
absolute tė lėndės dhe mohon ekzistencėn e Zotit. Kjo pikėpamje materialiste
gradualisht u fut nė komunitetin shkencor dhe duke filluar nga mesi i
shek. tė 19-tė njė pjesė e konsiderueshme e vėzhgimit shkencor filloi
ta mbėshtesė atė. Nga ky shkak u formuluan dhe shumė teori si "modeli
i universit tė pafund" qė sugjeronte se universi ekziston pėr njė kohė
infinite, teoria e evolucionit tė Darvinit qė thotė se jeta ėshtė rezultat
i rastėsive, apo pikėpamjet e Frojdit qė mendja njerėzore pėrbėhet vetėm
nga truri.
Sot, duke parė tė kaluarėn, ne shohim se pohimet e materializmit ishin
vetėm njė humbje kohe pėr shkencėn. Pėr dekada, njė numėr i madh shkencėtarėsh
kanė shpenzuar pėrpjekjet e tyre pėr tė provuar secilėn nga kėto pohime
por rezultatet gjithmonė ishin negative. Zbulimet konfirmuan shpalljet
e Kur'anit - atė qė universi ishte krijuar nga asgjėja, se ėshtė i pėrshtatshėm
pėr racėn njerėzore dhe se ėshtė e pamundur qė jeta tė vijė vetė dhe tė
evoluojė rastėsisht.
Tani lė tė konsiderojmė kėto fakte njė nga njė.
Humbjet qė i ka shkaktuar shkencės obsesioni materialist
pėr "Universin e Pafund"
Deri nė fillim tė shek. tė 20-tė, opinioni konvencional i komunitetit
shkencor, i cili atė kohė ishte nėn influencėn e materialistėve, ishte
se universi kishte pėrmasa tė pafundme dhe se ekzistonte dhe do tė ekzistojė
nė pafundėsi. Sipas kėtij kėndvėshtrimi, i quajtur "modeli statik i universit",
universi nuk kishte as fillim dhe as fund pra ishte thjesht njė konglomerat
i pakufizuar lėnde. Mohimi i faktit qė universi ėshtė krijuar pėrbėnte
themelet e filozofisė materialiste.
| Shkencėtarėt qė ndoqėn qėllime tė kota i shkaktuan
shkencės humbje tė mėdha. |
Shumė shkencėtarė qė pėrqafuan materializmin, plotėsisht apo pjesėrisht,
e vendosėn modelin e "universit infinit" si bazė e kėrkimeve tė tyre shkencore.
Si rrjedhim, tė gjitha kėrkimet nė astronomi dhe fizikė vareshin nga hipoteza
se lėnda ekzistonte prej njė kohe pambarimisht tė gjatė. Pėr njė kohė,
shumė shkencėtarė punuan dhe u munduan mė kot, pasi shkenca shpejt e hodhi
poshtė atė keqkuptim.

Me teleskopin e tij gjigand, Habėll zbuloi se
yjet po largoheshin jo vetėm nga ne por edhe nga njeri-tjetri. |
Shkencėtari belg, Zhorzh Lemčtrė ishte i pari qė dalloi pasaktėsinė e
modelit tė "universit infinit" dhe postuloi njė alternativė shkencore
pėr tė. Duke u bazuar nė llogaritje tė shkencėtarit rus Aleksandėr Fridman,
Lemčtrė deklaroi se universi nė fakt kishte njė fillim dhe se ai po zgjerohej
qė nga ai moment fillestar. Ai gjithashtu hodhi idenė se mund tė gjendeshin
mbetjet e rrezatimit nga ai moment fillestar.
Kėtu duhet theksuar se Zhorzh Lemčtrė ishte gjithashtu prift. Lemčtrė
besonte fort se "universi ishte krijuar nga Zoti prej asgjėje". Prandaj,
afrimi i tij me shkencėn ishte krejt i ndryshėm nga ai i materialistėve.
Vitet qė pasuan konfirmuan saktėsinė e supozimit tė hedhur nga Lemčtrė.
Sė pari, astronomi amerikan Edvin Habėll zbuloi me anė tė teleskopit tė
tij gjigand se yjet po largoheshin si nga ne ashtu dhe nga njeri-tjetri.
Kjo do tė thoshte se universi po zgjerohej dhe si rrjedhim nuk ishte statik
siē pretendonin materialistėt.
Nė fakt, mė herėt akoma Albert Ajnshtajn e kishte llogaritur teorikisht
se universi nuk mund tė ishte statik. Megjithatė, ai e la mėnjanė teorinė
thjesht sepse llogaritjet e tij nuk pėrputheshin me modelin shumė tė njohur
tė universit statik tė asaj kohe. Edhe njė shkencėtar si ai, i konsideruar
si gjeniu mė i madh i shekullit, frikėsohej nga dogmatizmi i pikėpamjes
materialiste, duke zgjedhur kėshtu tė mos e tregonte zbulimin e tij. Mė
vonė, Ajnshtajni pohoi se ajo zgjedhje ishte 'gabimi mė i madh i karrierės
sė tij'.
Kemi njė tė vėrtetė tjetėr tė rėndėsishme qė sjell fakti i zgjerimit
tė universit: nėse universi bėhet mė i madh me kalimin e kohės, atėherė
po tė kthehemi pas nė kohė ai do ishte mė i vogėl dhe nėse shkojmė akoma
mė shumė shohim se ēdogjė do tė mblidhej dhe do tė konvergjonte nė njė
pikė tė vetme. Llogaritjet treguan se kjo pikė e vetme duhet tė kishte
vėllim zero. Universi jonė lindi si rezultat i shpėrthimit tė kėsaj pike,
shpėrthim ky i cili quhet "Big Beng".
Nė fakt, emėrtimi i kėsaj pike shpėrthyese me vėllim zero s'ėshtė gjė
tjetėr veēse njė shprehje teorike. Shprehja e vėllimit zero thjesht tregon
"asgjėnė". Krejt universi u krijua pra nga "asgjėja".
Teoria e Big Beng-ut demonstroi qartėsisht se universi u krijua nga asgjėja.
Megjithatė, nevojiteshin fakte tė tjera shkencore qė teoria tė pranohej
gjerėsisht. Nė 1948, Xhorxh Gamov propozoi qė, nėse universi ishte krijuar
nė njė shpėrthim tė menjėhershėm kataklizmik, si pranonte Lemčtrė, duhet
tė kishte njė sasi tė caktuar rrezatimi si pasojė e atij shpėrthimi dhe
se ky rrezatim duhet tė ishte uniform nė tė gjithė universin.
Po afrohej konfirmimi shkencor i postulatės sė Gamovit. Nė 1965, dy zbulues
tė quajtur Arno Penzias dhe Robert Uilson zbuluan mbetjet e atij rrezatimi.
I quajtur "rrezatim i sfondit kozmik", ai nuk ishte i lokalizuar por i
shpėrndarė njėtrajtėsisht nė univers. Shpejt u kuptua se ky rrezatim ishte
jehona e Big Beng-ut qė akoma ushtonte nga momentet e para tė atij shpėrthimi
tė madh. Penzias dhe Uilson morėn ēmimin Nobel pėr zbulimin e tyre.

Satelitit COBE iu desh shumė pak kohė pėr tė gjetur provat qė vėrtetojnė
hipotezėn e Big-Bengut. |
Nė 1989, NASA, Administrata Kombėtare e Aeronautikės dhe Hapsirės, lėshoi
satelitin COBE nė hapsirė pėr arsye kėrkimore tė rrezatimit tė sfondit
kozmik. Brenda pak minutave, skanerat sensitivė tė satelitit konfirmuan
matjet e Penzias dhe Uilson.
Zbulimi i fakteve qė konfirmonin krijimin e universit nga asgjėja sipas
Big Bengut, bėri qė shkencėtarėt materialistė tė ngelnin gojėhapur. Ata
ishin dėshmitarė tė rrėzimit tė kėrkimeve tė tyre tė gjera, hipotezave
dhe teorive tė paverifikuara ende, njėra pas tjetrės. Filozofi i shquar
ateist Antoni Flju dha kėto komente rreth situatės:
Dihet, rrėfimi ėshtė qetėsim i shpirtit. Prandaj po
filloj tė rrėfej se ateisti ėshtė i zėnė ngushtė nga aprovimet kozmologjike
tė kohėve tė fundit. Pasi, duket se kozmologėt po arrijnė njė provė shkencore
tė asaj qė, Shėn Tomasi mendoi qė nuk mund tė provohet kurrė filozofikisht;
pra, se universi ka njė fillim. Pėr sa kohė qė universi mendohet si jo
vetėm i pafund por gjithashtu i pafillim, atėherė mbetet se ekzistenca
e tij e paarsyeshme dhe tė gjitha vetitė e tij mė kryesore duhet tė pranohen
si baza shpjeguese. Edhe pse besoj se ėshtė akoma e saktė, ėshtė padyshim
jo e lehtė apo e rehatshme tė mbash kėtė pozicion pėrballė historisė sė
Big Bengut. 12
Siē e qartėson dhe shembulli i mėsipėrm, nėse dikush ėshtė verbėrisht
i pėrkushtuar ndaj materializmit, ai kundėrshton tė pranojė ndonjė dėshmi
qė thotė tė kundėrtėn. Edhe pse ai e pranon faktin pėrsėri nuk e kompromenton
pėrfshirjen e tij nė materializėm.
Nga ana tjetėr, shumė shkencėtarė, qė nuk i zgjidhnin ēėshtjet duke mohuar
Ekzistencėn e Zotit, sot pranojnė se Zoti, i Gjithėfuqishmi, krijoi universin.
Njė shembull i tillė ėshtė shkencėtari amerikan Uilliam Lein Kreig, i
cili njihet pėr kėrkimet e tij mbi Big Bengun:

Universi u krijua nė sajė tė shpėrthimit tė
njė mase tė vetme pikėsore me vėllim zero. Ky shpėrthim, i quajtur
Big-Beng, vėrtetoi me bindje tė plotė se universi ishte krijuar nga
asgjėja dhe rrėzoi pėrfundimisht pohimin e materialistėve pėr universin
e pafund. |
Nė fakt, nga vėrtetėsia e parimit ex nihilo nihil
fit (asgjėja lind nga asgjėja), rrjedh se teoria e Big Bengut kėrkon
njė shkak mbinatyror. Meqė veēantia kozmologjike fillestare pėrfaqėson
kulmin e trajektores hapsirė-kohė, nuk mund tė ketė pasur njė shkak
fizik tė Big Bengut. Madje, shkaku duhet tė tejkalojė kohėn dhe hapsirėn
fizike; duhet tė jetė i pavarur nga universi dhe paimagjinueshmėrisht
i fuqishėm. Pėr mė tepėr, ky shkak duhet tė jetė njė qėnie vetjake,
e pasur me dėshirėn e lirė
Prandaj, shkaku i origjinės sė universit
duhet tė jetė njė Krijues vetjak, i cili njė kohė tė fundme mė parė
mundėsoi ekzistencėn e universit me vullnetin e tij tė lirė.13
Njė pėrfundim tjetėr i rėndėsishėm qė rrjedh nga teoria e Big Bengut
ėshtė se, siē e pėrmendėm dhe mė parė, njė afrim shkencor i bazuar nė
dije hyjnore do tė jetė shumė e suksesshme nė zbulimin e mistereve tė
universit. Shkencėtarėt qė dolėn nga filozofia materialiste dhe vunė pėrpara
modelin e "universit infinit", nuk ishin nė gjendje ta vėrtetonin atė,
pavarėsisht nga pėrpjekjet e tyre maksimale. Megjithatė, teoria e Big
Bengut ,qė zhvilloi Zhorzh Lemčtrė dhe qė bazohej nė burime hyjnore, ndihmoi
nė pėrparimin shkencor dhe zbulimin e origjinės sė vėrtetė tė universit.
Kur shikojmė historinė e shkencės sė shekullit tė 20-tė, shohim se ndodhi
tė ngjashme ka pasur dhe nė fusha tė tjera.
Humbjet qė i shkaktoi shkencės thėnia "Nuk ka modelim
nė natyrė"
Materialistėt jo vetėm qė propozuan se universi ekzistoi qė nga pafundėsia,
por gjithashtu thanė se nuk ka modelim apo qėllim nė univers. Ata diskutonin
se i gjithė ekuilibri, harmonia dhe rregulli nė univers janė tė rastėsishėm.
Kjo thėnie, qė dominoi botėn e shkencės duke filluar nga gjysma e dytė
tė shek. tė 19-tė, vendosi dhe rrjedhėn e mėposhtme tė vėzhgimit shkencor.
Pėr shembull, shkencėtarė tė caktuar vunė para njė supozim tė quajtur
"teoria e kaosit" pėr tė treguar se nuk ka pėrcaktim nė univers. Sipas
kėsaj teorie, rregulli mund tė formohej spontanisht nga kaosi dhe u kryen
njė numėr i konsiderueshėm studimesh shkencore pėr tė mbėshtetur kėtė
thėnie. Llogaritjet matematike, studimet nė fizikėn teorike, provat fizike
dhe eksperimentet kimike, tė gjitha kėto u kryen pėr t'i dhėnė njė pėrgjigje
pyetjes: "si mund tė tregojmė se universi ėshtė produkt i njė kaosi?"

Ēdo zbulim i ri mė pas mohonte kaosin dhe teorinė e rastėsive, duke treguar
se ka njė projektim vigan nė univers. Kėrkimet e kryera qė nga viti 1960
provuan se tė gjithė ekuilibrat fizikė nė univers janė planifikuar nė
mėnyrė tė tillė qė tė bėhet e mundur jeta. Me vazhdimin e kėrkimeve u
zbulua se secili pre ligjeve tė fizikės, kimisė dhe bioligjisė, rreth
forcave fondamentale si graviteti dhe elektromagnetizmi, rreth detajeve
tė strukturės sė atomit dhe elementeve tė universit, ishin vendosur nė
mėnyrė tė saktė pėr tė bėrė tė mundur ekzistencėn e jetės njerėzore. Shkencėtarėt
i referohen kėtij pėrcaktimi tė mahnitshėm si "Parimi Njerėzor". Ky ėshtė
parimi me anė tė sė cilit ēdo detaj nė univers ėshtė rregulluar nė mėnyrė
tė kujdesshme pėr tė mundėsuar jetėn njerėzore.
| Vetėm njė person shumė inteligjent mund tė
rindėrtojė pjesėzat e shpėrndara tė figurės sė Albert Ajnshtajn
tė parė kėtu. Atėherė ėshtė e sigurtė se, sisteme shumė mė tė
sofistikuar dhe tė pėrsosur se ky nė univers, janė modeluar
nga Zoti, i Cili ka dije dhe urtėsi tė pafund. |
|
Me kėto zbulime, thėnia formale e imponuar nė komunitetin shkencor nga
filozofia materialiste, ku "universi ėshtė njė grumbull lėnde pa kuptim
dhe arsye qė punon nė pėrputhje me rastėsinė", u shfaq si njė falsitet
joshkencor. Biologu i shquar molekular Majkėll Denton bėn komentet e mėposhtme
nė librin e tij , Fati i Natyrės:Si Ligjet e Biologjisė Zbulojnė Qėllimin
nė Univers:

Ashtu si ideologjia raciste i solli shkatėrrim
njerėzimit duke e ēuar drejt Luftės II Botėrore, ashtu dhe ideologjia
materialiste e zvarriti botėn e shkencės nė errėsirė. |
Pamja e re qė ėshtė shfaqur nė astronominė e shek
tė 20-tė paraqet njė sfidė dramatike ndaj supozimit qė mbijetoi brenda
qarqeve shkencore gjatė pjesės mė tė madhe tė katėr shekujve tė fundit:
se jeta ėshtė njė fenomen tėrėsisht periferik dhe aksidental nė skenėn
kozmike
Prova e ofruar nga kozmologjia dhe fizika moderne ėshtė
saktėsisht lloji i provės qė teologėt natyralė po kėrkonin nė shekullin
e 17-tė por qė nuk e gjetėn nė shkencėn e kohės sė tyre.14
"Teologėt natyralė" tė pėrmendur mė lart janė shkencėtarėt besimtarė
tė devotė tė shekullit tė 17-tė dhe 18-tė, qė u pėrpoqėn pėr tė rrėzuar
ateizmin mbi baza shkencore, dhe si rrjedhim tė provonin ekzistencėn e
Zotit. Megjithatė, siē thuhet mė lart, grada e ulėt e njohurisė shkencore
nė atė kohė nuk i lejonte tė provonin ato tė vėrteta qė perceptonin dhe
materializmi, duke qenė i mbėshtetur nga i njėjti nivel primitiv i shkencės,
u bė mė autoritativ nė botėn shkencore. Shkenca e shekullit tė 20-tė e
ka kaluar atė etapė dhe ka nė dorė provat pėrfundimtare se universi u
krijua nga Zoti.
Kėtu, pika kryesore pėr tu konsideruar ėshtė sasia e jashtėzakonshme
e kohės qė kaloi mbi studime pėr tė provuar zhgėnjimin e materialistėve
sipas tė cilėve "nuk ka arsye dhe pėrcaktim nė univers". Tė gjitha kėto
teori, formula, studime nė fizikėn teorike, ekuacione matematike, etj,
provuan se ishin pėrpjekje tė pavlera tė ēuara dėm. Ashtu si shkatėrrimet
e ideologjisė raciste e ēuan njerėzimin drejt Luftės sė Dytė Botėrore,
ashtu edhe ideologjia materialiste e tėrhoqi pa qenė nevoja botėn e shkencės
nė errėsirė.
N.q.s komuniteti shkencor i bazon pėrpjekjet e tij, jo mbi moskuptimin
e materializmit por mbi realitetin se universi u krijua nga Zoti, kėrkimet
shkencore do tė kishin marrė rrjedhėn e duhur.
Humbjet qė i kanė shkaktuar shkencės pėrpjekjet e pashpresa
pėr tė provuar Teorinė e Evolucionit
Shembulli mė i spikatur i orientimit jo tė duhur tė shkencės ėshtė teoria
evolucionare e Darvinit. E vendosur nė kalendarin e studimeve shkencore
140 vjet mė parė, kjo teori ėshtė aktualisht falsiteti mė i madh i kryer
nė historinė e shkencės.
Teoria e evoluconit shpjegon se jeta erdhi si rezultat i konfigurimit
tė rashtėsishėm tė lėndės sė pajetė. Po kjo teori mė tutje thotė se organizmat
e krijuar rastėsisht evoluan pėrsėri duke dhėnė kėshtu krijesa tė tjera.
Pėr njė shekull e gjysėm, nė qendėr tė vėmendjes ishte pėrpjekja pėr tė
gjetur justifikim shkencor pėr kėtė skenar, rezultatet e tė cilit pėr
ironi, provuan vetėm tė kundėrtėn. Provat shkencore treguan se evolucioni
nuk ndodhi kurrė, se mundėsia e transformimit gradual nga njė specie tek
tjetra ėshtė jashtė diskutimit dhe se tė gjitha gjallesat u krijuan veē
e veē dhe nė formėn qė kanė.
Pavarėsisht, evolucionistėt vazhdojnė tė kryejnė studime dhe eksperimente
tė pafundme, shkruajnė vėllime tė tėrė librash tė mbushura me asgjė tjetėr
veēse me falsitete dhe gabime, ngrejnė institucione, mbajnė konferenca
dhe transmėtojnė programe televizivė pėr tė provuar evolucionin. Eksplorimi
i qindra shkencėtarėve dhe sasitė e pallogaritshme tė parave dhe burimeve
pėr njė ēėshtje tė paprovuar ka qenė padyshim njė dėmtim serioz pėr njerėzimin.
Sikur kėto burime tė drejtoheshin nė mėnyrėn e duhur, nuk do tė ndodhnin
humbje tė tilla, por do mund tė bėheshin hapa tė mėdhenj pėrpara dhe do
fitoheshin rezultate pozitive nė shumė fusha tė studimit shkencor.
Nga ana tjetėr, shumė shkencėtarė dhe mendimtarė kanė kuptuar se ē'moskuptim
i rėndė ka qenė teoria e evolucionit. Filozofi britanik Malkolm Magerixh,
pėr shembull, komenton kėshtu:
Personalisht jam bindur se teoria e evolucionit,
sidomos zgjerimi qė ajo ka pėsuar, do tė jetė njė nga shakatė mė tė
mėdha nė librat e historisė nė tė ardhmen. Pasardhėsit tanė do mrekullohen
se si njė hipotezė aq e dyshimtė dhe e paqėndrueshme tė jetė pranuar
me njė besnikėri aq tė habitshme.15
Shkencėtari skandinav Soren Lovtrup nė shėnimet e tij nė librin Darvinizmi,
Refuzimi i njė Miti: shkruan:
Supozoj se askush nuk e mohon qė ėshtė fatkeqėsi
e madhe nėse njė degė e tėrė e shkencės tė jetė e varur nga njė teori
e rremė. Por kjo ka ndodhur me biologjinė: ka kohė tashmė qė njerėzit
diskutojnė problemet evolucionare me njė fjalor tė veēantė 'Darvinian'
si 'pėrshtatje', 'presion i seleksionimit', 'seleksionim natyror', etj,
duke besuar se ndihmojnė nė shpjegimin e ngjarjeve natyrore. E kanė
gabim
Unė besoj se njė ditė miti Darvinian do renditet ndėr mashtrimet
mė tė mėdha tė historisė sė shkencės.16
Edhe shumė shkencėtarė e kanė kuptuar se teoria qė
ata mbrojnė nuk pėrballet dot me faktet dhe nuk janė tė qetė mbi kėtė.
"Pėrjetėsia e teorisė sė sotme tė evolucionit si dogmė nuk e ndihmon progresin
tė shkojė drejt shpjegimeve mė tė kėnaqshme tė fenomeneve tė vėzhguara"
17), thotė shkencėtari evolucionist Paul R. Erlih nė njė intervistė tek
Shkenca, ku ai edhe pse indirekt, pranon dėmin, qė pėrkushtimi i verbėr
i teorisė sė evolucionit i ka bėrė shkencės.
Tani le tė shohim tė gjitha pėrpjekjet e bėra pėr tė mbėshtetur thėniet
joshkencore tė teorisė sė evolucionit, qė i kushtuan shkencės asgjė veē
humbjes sė madhe tė kohės dhe tė tė mirave materiale.
Humbjet qė i shkaktoi shkencės thėnia "Lėnda jo e gjallė
mund tė formojė jetėn"
 |
| Nė botėkuptimin shkencor tė Mesjetės, njerėzit supozonin
se organizmat e gjallė mund tė shfaqeshin prej materiale jo tė gjallė.
Pėr shembull, mendohej se larvat qė dukeshin nė mishin e prishur,
shfaqeshin spontanisht. |
 |
Cila ėshtė origjina e jetės? Ēfarė e dallon njė zog apo njė xhirafė nga
guri, uji, toka apo ēdolloj lėnde tjetėr jo tė gjallė?
Pėrgjigja e kėsaj pyetjeje ka qenė njė kuriozitet qė nga lashtėsia. Pikėpamjet
kryesore janė dy. Ideja e parė ėshtė se ekziston njė vijė e hollė ndėrmjet
lėndės sė gjallė dhe jo tė gjallė, qė mund tė shėnohet lehtėsisht dhe
se jeta mund tė lindė spontanisht nga lėnda jo e gjallė. Kjo nė gjuhėn
shkencore quhet "abiogjenezė".
Ideja e dytė pohon se ekziston njė kufi i pakalueshėm ndėrmjet lėndės
jo tė gjallė dhe tė gjallė. Sipas kėsaj, ėshtė e pamundur qė organizmat
e gjallė tė zhvillohen nga materiale jo jetėsorė dhe gjithashtu njė formė
jete lind vetėm nga njė tjetėr formė jete. Kjo ide, e pėrmbledhur si "jeta
vjen vetėm nga jeta", quhet "biogjenezė".
Ėshtė interesante fakti se ideja e "abiogjenezės" lidhet me filozofinė
materialiste ndėrsa "biogjeneza" del nga burime fetare. Filozofia materialiste
ka pranuar gjithmonė se materialet pa jetė mund tė nxjerrin organizma
tė gjallė. Filozofėt grekė besonin se forma tė thjeshta jete lindnin vazhdimisht
nga lėnda jo e gjallė.

Luis Pastėr |
Nė tė kundėrt, burimet hyjnore pohojnė se fuqia e vetme qė mund t'i japė
jetė lėndės jo tė gjallė ėshtė fuqia krijuese e Zotit. Ajetet e Kur'anit
na tregojnė:
S'ka dyshim, Allahu ėshtė zbėrthyes i farės dhe i bėrthamės.
Ai nxjerr tė gjallin nga i vdekuri dhe ai ėshtė nxjerrės i tė vdekurit
nga i gjalli. Ky ėshtė Allahu, e si atėherė shmangeni nga e vėrteta?
(Sure el-En'am: 95)
I Tij ėshtė pushteti nė qiej e nė tokė, Ai jep jetė
dhe Ai jep vdekje dhe ai ka fuqi pėr ēdo send. (Sure el-Hadid: 2)
Nė Mesjetė, kur njerėzit kishin njė njohuri shumė tė kufizuar tė natyrės,
mbizotėronte abiogjeneza pėr shkak tė disa vėzhgimeve tė gabuara. Ata qė
shikonin larvat qė zhvilloheshin tek mishi i prishur mendonin se kjo ndodhte
"spontanisht". Ata gjithashtu supozuan se minjtė shfaqeshin po spontanisht
nė qilarėt e drithėrave. Kjo bestytni, e quajtur edhe "gjenerim spontan",
pranohej gjerėsisht deri nė shekullin e 17-tė.
Megjithatė, eksperimentet e kryera nga dy shkencėtarė tė njohur, e groposėn
njėherė e mirė idenė e gjenerimit spontan. I pari prej tyre ishte Francisko
Redi. Redi tregoi, me anė tė eksperimenteve tė kryera nė 1668, se larvat,
qė shfaqeshin tek mishi, nuk formoheshin vetė por vinin nga mizat tė cilat
shėrbenin si bartėse tė vezėve tė tyre. Para kėtij zbulimi mbrojtėsit
e abiogjenezės u tėrhoqėn duke thėnė se nuk prodhoheshin organizma tė
mėdhenj nga lėnda jo e gjallė si larvat apo bretkosat, por disa mikrobe
tė padukshme. Debati zgjati edhe pėr dy shekuj tė tjerė. Mė sė fundmi,
biologu francez Luģ Pastėr zbuloi nga njė seri eksperimentesh se as mikrobet
nuk mund tė zhvilloheshin nga materialet jo tė gjallė. Pastėr i pėrmblodhi
konkluzionet e tij nė komentin e mėposhtėm:
A mundet lėnda tė vetėorganizohet? Me fjalė tė tjera,
a mundet qė organizmat tė vijnė nė kėtė botė pa prindėr, pa paraardhės?
Kjo ėshtė ēėshtja qė duhet zgjidhur
Nuk ka asnjė rrethanė tė njohur
sot nė tė cilėn ndokush tė mund tė pohojė se mikroorganizmat janė zhvilluar
pa njė embrion.18
Redi dhe Pastėr kishin njė gjė tė pėrbashkėt: tė dy shkencėtarė qė
besonin nė ekzistencėn e Zotit dhe se jeta ėshtė krijuar prej Tij. Besimi
i tyre luajti njė rol kritik nė gjetjen e absurditetit tė idesė sė abiogjenezės.
Nė fakt, ndėrsa njė numėr i madh shkencėtarėsh, nėn influencėn e materializmit
(evolucionistėve si Darvin, Hekel, etj), iu nėnshtruan idesė sė abiogjenezės,
tė tjerė, qė iu afruan shkencės me frymėn e duhur, kuptuan faktin e
"biogjenezės".
 |
Shkencėtarėt evolucionistė i rezistuan kėtij realiteti tė dukshėm. Pėrkushtimi
i tyre i verbėr ndaj filozofisė materialiste i ngatėrroi ata nė njė luftė
tė kotė qė do zgjaste njė shekull. Dy shkencėtarė materialistė, Aleksandėr
Oparin dhe J.B. Haldan, prezantuan nocionin e "evolucionit kimik". Sipas
Oparin dhe Haldan abiogjeneza nuk ndodhte pėr njė kohė tė shkurtėr por
zgjaste pėr njė periudhė kohe tė gjatė. Nė kundėrshtim me disa ligje tė
caktuara shkencore, ndėrmjet tė cilėve dhe Ligji i Dytė i Termodinamikės,
kjo thėnie e la botėn shkencore pezull, duke shkaktuar kėshtu njė humbje
tė madhe kohe.
Pėrgjatė shekullit njė numėr shkencėtarėsh bėnė mjaft eksperimente nė
favor tė hipotezės sė evolucionit kimik si dhe ushtruan pėrpjekje tė mėdha
pėr tė mbėshtetur thėnien me teori tė reja. U mobilizuan laboratorė gjigandė,
institucione tė larta dhe degė tė universiteteve. Megjithatė, tė gjitha
kėto pėrpjekje, dėshtuan. Evolucionisti i shquar Prof. Klaus Douz, Drejtor
i Institutit tė Biokimisė nė Universitetin Johanes-Gutenberg, rrėfeu se
tė gjitha pėrpjekjet, pėr vėrtetimin e thėnies se materialet jo tė gjallė
prodhojnė lėndė tė gjallė, ishin pa rezultat:
Mė tepėr se 30 vjet eksperimentimesh mbi origjinėn
e jetės nė fushat e evolucionit kimik dhe molekular na kanė bėrė tė
kuptojmė mė mirė madhėsinė e jashtėzakonshme tė problemit tė origjinės
sė jetės mbi Tokė sesa zgjidhjen e tij. Tani pėr tani tė gjitha diskutimet
mbi teoritė dhe eksperimentet kryesore nė kėtė fushė, ose kanė mbetur
pezull, ose janė pėrfundime tė gabuara.19
| Today the scientific community has demonstrated
that non-living materials cannot self-organize through random events,
and then join with other non-living materials to form a perfect and
highly complex living thing. God, the Lord of all worlds, created
all things, and He alone has the power to give life. |
 |
N.q.s. bota e shkencės nuk do tė fiksohej me idenė e "abiogjenezės" (njė
falsitet materialist), tė gjitha kėto pėrpjekje tė bėra nė emėr tė "evolucionit
kimik" mund tė ishin kanalizuar drejt fushave mė produktive. Komuniteti
shkencor po tė kishte filluar punėn duke njohur faktin se jeta ėshtė krijuar
nga Zoti dhe se vetėm Ai, Zoti ynė ka fuqinė pėr tė dhėnė jetė, i gjithė
shpenzimi i kohės, parave dhe burimeve humane do mund tė evitohej. Pėr
kėtė arsye, shkenca do tė pėrqėndrohej nė zbulimet dhe kėrkimet e reja
tė dobishme pėr njerėzimin dhe jo tė kėrkonte tė vėrtetonte mitet e Grekėve
tė Lashtė.
Sot komuniteti shkencor ka treguar se materialet jo tė gjallė nuk mund
tė vetėorganizohen nėpėrmjet ngjarjeve tė rastėsishme dhe pastaj tė bashkohen
me materiale tė tjerė jo tė gjallė pėr tė formuar qeliza perfekte dhe
mjaft komplekse. Ėshtė bėrė gjithashtu e ditur se milionat e formave tė
jetės qė ne shohim pėrreth nuk janė formuar nga bashkimi i rastėsishėm
e qelizave, siē thonė evolucionistėt. Pa dyshim qė as trėndafili, palloi,
tigri, milingona, me fjalė tė tjera asnjė gjallesė nuk ka mundur tė fillojė
ekzistencėn e saj nga vullneti i qelizave tė pandėrgjegjshme tė pėrbėra
nga kombinimi i atomeve tė pandėrgjegjshėm.
Njė shkencėtar qė kryen studime tė zgjeruara mbi kėto tema, pa dyshim, nuk
ėshtė produkt i vendimeve tė pėrbashkėta tė atomeve tė pandėrgjegjshėm.
Ėshtė padyshim e pamundur qė atome tė tilla tė zhvillojnė njė qenie njerėzore
plotėsisht tė ndėrgjegjshme.
Pėrkundėr kėsaj, qindra vjet mė parė ishte pėrmendur nė Kur'an se jeta
ėshtė krijuar nga Zoti nga "asgjėja", se vetėm Zoti jep jetėn dhe se asnjė
qenie tjetėr pėrvec Atij ka fuqinė pėr "tė dhėnė jetė". Nėse shkenca do
tė pėrmbledhte rrjedhimet e fakteve tė transmetuara nga Zoti pėr njerėzimin,
nuk do tė rendte drejt kėrkimeve tė pakonkluduara pėr njė periudhė kaq
tė gjatė kohe. |