Faqja kryesore Rreth kėsaj faqe Kontakt
KUR'ANI PRIN RRUGEN DREJT SHKENCES - Harun Yahya
KUR'ANI PRIN RRUGEN DREJT SHKENCES
   

 


MREKULLITE SHKENCORE TĖ KUR'ANIT

Katėrmbėdhjetė shekuj mė parė, Zoti zbriti Kur'anin pėr njerėzimin si udhėzues. Ai thėrriste njerėzit tė drejtoheshin drejt tė vėrtetės duke u mbėshtetur tek ky libėr. Qė nga dita e zbritjes sė tij e deri nė ditėn e Gjykimit, ky Libėr i fundit Hyjnor dhe Praktika e Profetit tonė, paqja qoftė mbi tė, do tė mbeten udhėzuesit e njerėzimit.

Stili i pakrahasueshėm i Kur'anit dhe urtėsia superiore e tij janė prova tė qarta se ai ėshtė fjala e Zotit. Pėr mė tepėr, Kur'ani ka shumė veēori mrekulluese qė provojnė se ai ėshtė zbritur nga Zoti. Njė nga kėto veēori ėshtė fakti se njė numėr tė vėrtetash shkencore, qė ne kemi mundur tė zbulojmė me teknologjinė e shekullit tė 20-tė, janė cituar nė Kur'an 1400 vjet mė parė.

Sigurisht qė Kur'ani nuk ėshtė libėr shkencor. Megjithatė shumė fakte shkencore, qė janė shprehur nė njė mėnyrė shumė tė saktė dhe tė detajuar nė vargjet e tij, janė zbuluar vetėm nė ditėt tona. Kėto fakte nuk kanė mundur tė njihen nė kohėn e zbritjes sė Kuranit dhe kjo ėshtė njė provė tjetėr se ai ėshtė fjala e Zotit.

Pėr tė kuptuar mrekullinė shkencore tė Kur'anit, sė pari duhet tė shikojmė nivelin e shkencės sė kohės kur ky Libėr i Shenjtė zbriti.

Nė shekullin e 7-tė, kur u zbrit Kur'ani, shoqėria arabe kishte shumė bestytni supersticioze dhe tė pabazuara. Nė mungesė tė teknologjisė pėr tė vrojtuar universin dhe natyrėn, kėta arabė tė hershėm besonin nė legjenda tė trashėguara nga brezat e mėparshėm. Ata supozonin, pėr shembėll, se malet mbanin qiejt lart. Ata besonin se toka ishte e sheshtė dhe se ajo kishte male tė lartė nė tė dy fundet e saj. Mendohej se kėto male ishin shtylla qė mbanin lart kupolėn e qiellit.

Megjithatė, tė gjitha kėto bestytni tė shoqėrisė arabe u eliminuan nga Kur'ani. Nė vargun e 2-tė tė Sures Er-Rrad thuhet: "Allahu ėshtė Ai qė ngriti qiejt pa ndonjė shtyllė..." (Sure Er-Rrad: 2). Ky varg zbuloi se mendimi qė qiejt rrinin lart pėr shkak tė maleve ishte i gabuar. Nė shumė tema tė tjera, u zbuluan gradualisht fakte tė rėndėsishme kur askush nuk mund t'i dinte ato. Kur'ani, i cili erdhi nė njė kohė kur njerėzit dinin shumė pak pėr astronominė, fizikėn apo biologjinė, pėrmban fakte kyēe mbi njė morģ temash si krijimi i universit, krijimi i njeriut, struktura e atmosferės dhe ekuilibrat delikatė qė e bėjnė tė mundur jetėn nė tokė.

Tani le tė shohim sė bashku disa nga kėto mrekulli shkencore tė zbuluara nė Kur'an.

Ardhja nė Ekzistencė e Universit

Origjina e universit pėrshkruhet nė Kur'an nė vargun e mėposhtėm:

Ai ėshtė qė krijoi qiejt dhe tokėn nga asgjėja. (Sure En'am: 101)

Ky informacion i dhėnė nė Kur'an ėshtė nė pėrputhje tė plotė me gjetjet e shkencės bashkėkohore. Pėrfundimi qė kanė arritur sot astrofizikantėt ėshtė se i gjithė universi bashkė me dimensionet e materies dhe kohės, ka nisur sė ekzistuari si rezultat i njė shpėrthimi qė ndodhi nė kohėn zero. Kjo ngjarje e njohur si Big Beng-u provoi se universi ėshtė krijuar nga asgjėja si rezultat i shpėrthimit tė njė pike tė vetme. Qarqe tė shkencės moderne janė tė mendimit se Big Beng-u ėshtė shpjegim racional dhe i provueshėm i fillimit tė universit dhe si universi u krijua.

Pėrpara Big Beng-ut nuk kishte lėndė. Nga njė gjendje joekzistence, ku as lėnda, as energjia, madje as koha nuk ekzistonin dhe qė mund tė pėrshkruhet vetėm metafizikisht, u krijuan tė gjitha bashkė lėnda, energjia dhe koha. Ky fakt, i zbuluar kohėt e fundit nga fizika moderne, na ėshtė njoftuar nga Kur'ani 1400 vjet mė parė.


Sensorėt nė bord tė satelitit hapsiror COBE, i cili u lėshua nga NASA nė 1992, kapėn mbetje tė qarta tė Big-Bengut. Ky zbulim shėrbeu si provė e Big-Bengut, qė ėshtė shpjegimi shkencor i faktit se universi u krijua nga asgjėja.

Zgjerimi i Universit

Nė Kur'an, i cili u zbulua 14 shekuj mė parė nė njė kohė kur shkenca e astronomisė ishte ende primitive, zgjerimi i universi pėrshkruhet kėshtu:

Ne me forcėn tonė e ngritėm qiellin dhe vėrtetė Ne e zgjerojmė atė. (Sure Edh-Dharijat: 47)

Fjala "qielli", e pėrmendur nė kėtė varg, pėrdoret nė shumė vende nė Kur'an me kuptimin e hapsirės dhe universit. Edhe kėtu kjo fjalė pėrdoret me kėtė kuptim. Pra, nė Kur'an thuhet se universi "zgjerohet". Dhe ky ėshtė i njėjti rezultat qė ka arritur shkenca sot.

Deri nė fillim tė shekullit tė 20-tė, e vetmja pikėpamje qė mbizotėronte nė botėn e shkencės ishte se "universi kishte njė natyrė konstante dhe se ai ka ekzistuar pėrjetėsisht". Kėrkimet, vrojtimet dhe llogaritjet e bėra me mjete tė teknologjisė moderne, zbuluan se universi nė tė vėrtetė kishte njė fillim dhe se ai zgjerohet nė mėnyrė konstante.

Nė fillim tė shek. tė 20-tė fizikanti rus Aleksandėr Fridman dhe kozmologu belg Zhorzh Lemčtrė llogaritėn teorikisht se universi ėshtė nė lėvizje konstante dhe se ai po zgjerohet.

Ky fakt u provua dhe nga tė dhėna vrojtuese tė vitit 1929. Ndėrsa vėzhgonte qiellin me njė telesokp, Edvin Habėll, astronom amerikan, zbuloi se yjet dhe galaktikat po largoheshin nė mėnyrė konstante nga njėra-tjetra. Njė univers ku ēdogjė largohet nė mėnyrė konstante nga ēdogjė tjetėr nėnkupton njė univers qė zgjerohet nė mėnyrė konstante. Vrojtimet e viteve tė fundit e verfikuan se universi po zgjerohej nė mėnyrė konstante. Ky fakt u shpjegua nė Kur'an kur askush nuk e dinte. Kjo sepse Kur'ani ėshtė fjala e Zotit, Krijuesit dhe Rregulluesit tė tė gjithė universit.

Orbitat

Njė nga arsyet mė kryesore tė ekuilibrit nė univers ėshtė fakti se trupat qiellorė ndjekin rrugėkalime specifike. Yjet, planetet dhe satelitėt rrotullohen rreth boshteve tė tyre dhe gjithashtu rrotullohen bashkė me sistemin nė tė cilin bėjnė pjesė dhe kėshtu universi funksionon me njė rregull tė mirėpėrcaktuar.

Ka rreth 200 bilion galaksi nė univers tė pėrbėra nga afėrsisht 200 bilion yje secila. Shumica e kėtyre yjeve kanė planete dhe shumica e kėtyre planeteve kan satelitė. Tė gjithė kėta trupa qiellorė lėvizin nė orbita tė pėrcaktuara saktė. Pėr miliona vjet secili ka "notuar" nė orbitėn e vet nė harmoni dhe rregull tė plotė me gjithė tė tjerėt. Edhe shumė kometa lėvizin nė orbitat e pėrcaktuara pėr to.

Orbitat nė univers nuk i pėrkasin vetėm disa trupave qiellorė. Sistemi Diellor dhe gjithashtu edhe galaksi tė tjera shfaqin lėvizje tė konsiderueshme rreth qendrave tė tjera. Ēdo vit Toka dhe Sistemi Diellor me tė, lėvizin rreth 500 km nga pozicioni ku ishin vitin e kaluar. Ėshtė llogaritur se edhe devijimi mė i vogėl nga rrugėkalimet e trupave qiellorė mund tė ketė pasoja drastike qė mund tė sjellin dhe fundin e komplet sistemit. Pėr shembull, pasojat e devijimit tė tokės nga drejtimi i saj me thjesht 3 mm janė pėrshkruar nga njė burim si mė poshtė:

Njė karakterisikė tjetėr e trupave qiellorė ėshtė se ato rrotullohen githashtu rreth boshteve tė tyre. Kjo mund tė jetė njė nga nėnkuptimet e vargut "Pasha Qiellin qė herė pas herė kthehet." (Sure et-Tarik: 11).

Ndėrsa rrotullohet rreth diellit, toka ndjek njė orbitė tė tillė qė ēdo 18 milje devijon vetėm 2.8 mm nga drejtimi drejt. Orbita e ndjekur nga toka nuk ndryshon kurrė, pasi edhe njė devijim prej 3 milimetrash do tė shkaktonte shkatėrrime katastrofike: n.q.s. devijimi do tė ishte 2.5 mm nė vend tė 2.8 mm, atėherė orbita do tė ishte shumė e madhe dhe ne tė gjithė do ngrinim. Nėse devijimi do ishte 3.1 mm ne do ishim pėrcėlluar pėr vdekje.53

Padyshim qė nė kohėn e zbritjes sė Kur'anit, njerėzimi nuk zotėronte teleskopėt apo teknologjitė vrojtuese tė avancuara tė ditėve tė sotme pėr tė vėzhguar miliona kilometra hapsirė, as diturinė mbi fizikėn moderne apo astronominė. Prandaj, nė atė kohė ishte e pamundur tė pėrcaktohej shkencėrisht qė hapsira ėshtė "e mbushur me rrugė dhe orbita" siē thuhet dhe nė vargun (Sure edh-Dharijat: 7). Megjithatė, kjo na u deklarua hapur nė Kur'an i cili zbriti nė atė kohė; sepse Kur'ani ėshtė fjala e Zotit.

Trajektorja e Diellit

Theksohet nė Kur'an se Dielli dhe Hėna ndjekin drejtime specifike.

Ai ėshtė qė krijoi natėn e ditėn, diellin e hėnėn dhe secili prej tyre noton nė njė orbitė. (Sure el-Enbija: 33)

Fjala "noton" nė vargun e mėsipėrm shprehet nė Arabisht nga fjala sabaha dhe pėrdoret pėr tė pėrshkruar lėvizjen e Diellit nė hapsirė. Fjala do tė thotė qė Dielli nuk lėviz nė mėnyrė tė ēfardoshme nėpėr hapsirė por se ai rrotullohet rreth boshtit tė tij dhe ndėrkohė ndjek njė drejtim. Fakti qė Dielli nuk ėshtė statik por lėviz nė njė orbitė tė pėrcaktuar pėrmendet edhe nė njė varg tjetėr.

Edhe dielli udhėton pėr nė kufirin e vet. Ai ėshtė pėrcaktim i Ngadhėnjuesit, tė Dijshmit. (Sure Ja Sin: 38)

Kėto fakte tė pėrcjella nė Kur'an janė zbuluar nga vrojtime astronomike nė kohėn tonė. Sipas llogaritjeve tė ekspertėve tė astronomisė, Dielli ecėn me shpejtėsinė e jashtėzakonshme prej 720.000 kilometėr nė orė nė drejtim tė pėrgjithshėm drejt yllit Vega i cili ndodhet afėr "Kulmit Diellor" - drejtimi i vetėm i diellit nė galaksinė tonė. Me terma tė pėrafėrt, kjo do tė thotė se Dielli udhėton afėrsisht 17.28 milion kilometėr nė ditė. Bashkė me Diellin edhe tė gjithė planetėt dhe satelitėt brenda sistemit gravitacional tė Diellit, gjithashtu bėjnė tė njėjtėn distancė.

Kulmi Mbrojtės

Nė Kur'an, Zoti na tėrheq vėmendjen rreth njė veēorie shumė tė rėndėsishme tė qiellit:

Qiellin ua kemi bėrė kulm tė sigurt, por ata zbrapsen prej kėtyre argumenteve. (Sure El-Enbija: 32)

Kjo veti e qiellit ėshtė vėrtetuar nga kėrkimet shkencore tė kryera nė shekullin e 20-tė. Atmosfera rrethuese e tokės ėshtė mėse e domosdoshme pėr vazhdimėsinė e jetės. Ndėrsa shkatėrron shumė meteorė tė vegjėl apo tė mėdhenj nė afėrsi tė tokės, ajo gjithashtu parandalon rėnien e tyre nė tokė dhe kėshtu dėmtimin e gjallesave.

Pėrveē kėsaj, atmosfera filtron rrezet e dėmshme tė dritės qė vijnė nga hapsira. Ēuditėrisht atmosfera lejon vetėm rrezet e dobishme dhe tė padėmshme - drita e dukshme, rrezet afėr ultravjollcės dhe radiovalėt mund tė kalojnė. I gjithė ky rrezatim ėshtė i nevojshėm pėr jetėn. Rrezet e ndodhura afėr zonės sė ultravjollcės, tė cilat pjesėrisht lejohen nga atmosfera, janė shumė tė rėndėsishme pėr fotosintezėn e bimėve dhe pėr mbijetesėn e tė gjithė gjallesave. Shumica e intensitetit tė rrezeve ultravjollcė tė emetuar nga dielli filtrohet nga shtresa e ozonit tė atmosferės dhe vetėm njė pjesė e kufizuar - dhe esenciale - e spektrit ultravjollcė arrin Tokėn.

Funksioni mbrojtės i atmosferės nuk mbaron kėtu. Atmosfera e mbron gjithashtu Tokėn edhe nga i ftohti ngrirės i hapsirės, i cili ėshtė afėrsisht minus 270 gradė Celsius.


Siē ilustrohet kėtu, trupat qiellorė qė enden nė hapsirė, mund tė pėrbėnin njė problem serioz pėr Tokėn. Por Zoti, Ai qė krijon ēdogjė pėrsosmėrisht, e ka bėrė atmosferėn njė ēati mbrojtėse.

Por jo vetėm atmosfera e mbron Tokėn nga efektet e dėmshme. Pėrveē saj, Brezi Van Alen, njė shtresė e pėrftuar nga fusha magnetike e Tokės, gjithashtu shėrben si njė mbrojtje kundėr rrezatimit tė dėmshėm qė kėrcėnon planetin tonė. Ky rrezatim, qė emetohet nė mėnyrė konstante nga Dielli dhe yjet e tjerė, ėshtė vdekjeprurės pėr gjallesat. Nėse brezi Van Alen nuk do tė ekzistonte, shpėrthimet masive tė energjisė tė quajtura shpėrthime diellore tė cilat ndodhin shpesh nė Diell, do ta shkatėrronin tė gjithė jetėn nė Tokė.

Dr. Hjug Ros shprehet kėshtu mbi rėndėsinė e Brezave tė Van Alen pėr jetėn tonė.

Nė fakt Toka ka dendėsinė mė tė madhe nga tė gjithė planetet nė Sistemin tonė Doellor. Korja e gjerė prej nikel-hekuri ėshtė pėrgjegjėse e fushės sonė tė fuqishme magnetike. Kjo fushė magnetike prodhon mburojen e rrezatimit Van Alen e cila e mbron Tokėn nga bombardimet rrezatuese. Nėse kjo mburojė nuk do tė ishte e pranishme, nuk do tė ishte e mundur jeta nė Tokė. I vetmi planet tjetėr shkėmbor qė ka fushė magnetike ėshtė Mėrkuri - por fuqia e fushės sė tij ėshtė 100 herė mė e vogėl se e Tokės. Edhe Afėrdita, planeti jonė i ngjashėm, nuk ka fushė magnetike. Mburoja e rrezatimit tė Van Alen ėshtė njė model unik pėr Tokėn.54


Brezi i Van Alen, njė shtresė e shkaktuar nga fusha magnetike e Tokės, gjithashtu shėrben si mburojė kundėr rrezatimit tė dėmshėm qė kėrcėnon planetin tonė.

Energjia e transmetuar nga vetėm njė shpėrthim tė tillė tė parė vitet e fundit u llogarit tė ishte ekuivalente me 100 bilion bomba atomike tė ngjashme me atė tė hedhur nė Hiroshimė. Pesėdhjetė e tetė orė pas shpėrthimit, u vėzhgua se gjilpėrat magnetike tė busullave shfaqnin lėvizje tė pazakonta dhe 250 kilometra mbi atmosferėn e Tokės temperatura u rrit papritur nė 2.500 gradė Celsius.

Shkurtimisht, njė sistem i pėrkryer funksionon lart mbi Tokė. Ai rrethon botėn tonė dhe e mbron atė ndaj kėrcėnimeve tė jashtme. Shkencėtarėt e mėsuan kėtė vetėm kohėt e fundit, ndėrsa shekuj mė parė Zoti na njoftonte nė Kur'an pėr funksionin mbrojtės tė atmosferės sė Tokės.

Rikthimi i qiellit

Vargu i 11-tė i Sures Et-Tarik nė Kur'an pėrmend funksionin "kthyes" tė qiellit:

Pasha qiellin qė kohė pas kohe kthehet (me shi). (Sure Et-Tarik: 11)

Siē dihet atmosfera rreth Tokės pėrbėhet nga shumė shtresa. Ēdo shtresė ka njė detyrė tė caktuar nė dobi tė jetės. Kėrkimet kanė zbuluar se kėto shtresa kanė si funksion tė kthejnė mbrapsht nė hapsirė ose nė Tokė materiale ose rreze ndaj tė cilave janė tė ekspozuara. Le tė shtjellojmė me disa shembuj kėtė funksion "qarkullues" tė shtresave qė mbėshtjellin Tokėn.

Troposfera, 13 deri 15 kilometra nga Toka, mundėson avujt e ujit tė ngrihen nga sipėrfaqja e Tokės, tė kondensohen dhe tė kthehen pėrsėri nė formė shiu.


Shtresa e jonosferės pasqyron radiovalėt nga njė qendėr e caktuar pėrsėri nė Tokė, duke mundėsuar kėshtu qė lidhja tė kryhet nė distanca tė largėta.

Ozonosfera kthen nė hapsirė rrezet e dėmshme kozmike si ato ultravjollcė, duke ndaluar mbėrritjen e tyre nė Tokė dhe dėmtimin e jetės.

Shtresa e troposferės lejon avujt e ujit qė ngrihen nga sipėrfaqja e Tokės tė kondensohen dhe tė kthehen nė Tokė nė formė shiu.

Shtresa e ozonit, e cila shtrihet nė Stratosferė nė lartėsinė 25 kilometra, pasqyron rrezatimet e dėmshme dhe rrezet ultravjollcė nga hapsira dhe i kthen ato pėrsėri nė hapsirė.

Jonosfera pasqyron radiovalėt tė shpėrndara nga Toka nė pjesė tė ndryshme tė botės, tamam si njė satelit pasiv komunikimi dhe nė kėtė mėnyrė mundėson pėrhapjen nė distancė tė transmetimeve televizive apo radio.

Shtresa e magnetosferės pengon thėrrmijat e dėmshme radioaktive tė emetuara nga Dielli dhe yjet e tjera dhe i kthen ato nė hapsirė pėrpara se ato tė arrijnė Tokėn.

Fakti se kjo veti e shtresave tė atmosferės, e vėrtetuar vetėm para pak kohėsh, qė u tregua nė Kuran shekuj mė parė, provon pėrsėri se Kur'ani ėshtė fjalė e Zotit.

Shtresat e Atmosferės

Njė fakt tjetėr i zbuluar nė vargjet e Kur'anit rreth universit ėshtė se qielli ėshtė i pėrbėrė nga shtatė shtresa:

Ai ėshtė qė pėr juve krijoi gjithēka ka nė tokė, pastaj vullnetin e vet ia drejtoi qiellit dhe i pėrsosi ata shtatė qiej. Ai ėshtė i Gjithėdijshmi pėr ēdo gjė. (Sure Bekare: 29)

Pastaj Ai iu kthye qiellit kur ai ishte tym... Dhe i krijoi ata shtatė qiej brenda dy ditėve dhe secilit qiell i caktoi atė qė i nevojitej. (Sure Fusilet: 11-12)

Fjala "qiejt", e shfaqur nė shumė vargje tė Kur'anit, pėrdoret nė referim tė qiellit mbi Tokė dhe po ashtu tė gjithė universit. Me kėtė kuptim tė fjalės shihet se qielli i Tokės, ose atmosfera, pėrbėhet nga shtatė shtresa.

Me tė vėrtetė, sot dihet se atmosfera e Tokės konsiston nė shtresa tė ndryshme tė shtrira mbi njėra-tjetrėn.55 Pėrkufizimet e bėra nė bazė tė kriterit tė pėrbėrjes kimike apo temperaturės sė ajrit kanė pėrcaktuar atmosferėn e tokės si prej shtatė shtresash.56 Sipas "Modelit tė kufizuar me rrjetė" (Limited Fine Mesh Model: LFMII), qė ėshtė njė model i atmosferės i pėrdorur pėr tė parashikuar kushtet klimaterike brenda 48 orėve, atmosfera pėrsėri pėrbėhet prej shtatė shtresash. Sipas pėrkufizimeve gjeologjike tė kohės sė fundit, shtresat e atmosferės janė si mė poshtė:

1. Troposfera

2. Stratosfera

3. Mezosfera

4. Termosfera

5. Ekzosfera

6. Jonosfera

7. Magnetosfera

Njė mrekulli tjetėr e kėsaj ēėshtjeje pėrmendet nė vargun e 12-tė tė Sures Fusilet "(Ai) secilit qiell i caktoi atė qė i nevojitej". Me fjalė tė tjera, nė kėtė varg Zoti thotė se Ai i pėrcaktoi secilit qiell detyrėn e tij. Vėrtetė, siē e pamė nė seksionin e mėparshėm, secila nga kėto shtresa ka detyra vitale pėr njerėzimin dhe tė gjitha gjallesat mbi Tokė. Secila shtresė ka njė funksion tė veēantė, duke filluar qė nga formimi i shiut deri tek parandalimi i rrezeve tė dėmshme, nga pasqyrimi i radiovalėve deri tek shmangia e efekteve tė dėmshme tė meteorėve.

Vargjet e mėposhtme na informojnė rreth shfaqjes sė tė shtatė shtresave nė Kur'an.


Sot, ėshtė fakt i mirėpėrcaktuar qė atmosfera pėrbėhet nga shtresa tė ndryshme tė vendosura mbi njėra-tjetrėn. Ashtu siē pėrshkruhet nė Kur'an, atmosfera pėrbėhet prej saktėsisht 7 shtresash.

 

A nuk e keni parė se si Allahu krijoi shtatė qiej (nė shtresa)? (Sure Nuh: 15)

Ai ėshtė qė krijoi shtatė qiej palė mbi palė... (Sure el-Mulk: 3)

Fjala arabe "tibakan" nė kėto vargje e pėrkthyer si "shtresė" d.m.th. "shtresė, mbulesė e duhur apo mbulim pėr diēka" dhe theksohet se si shtresa mė lart pėrputhet mirė me atė mė poshtė. Kjo fjalė kėtu pėrdoret gjithashtu edhe nė shumės, duke i dhėnė kuptimin "shtresat". Qielli i pėrshkruar nė varg si i pėrbėrė prej shtresash ėshtė padyshim shprehja mė e mirė pėr atmosferėn.

Ėshtė njė mrekulli e madhe qė kėto fakte, tė cilat nuk do tė mund tė zbuloheshin kurrė pa teknologjinė e shekullit tė 20-tė, shpaloseshin nė mėnyrė tė shtjellur nė Kur'an 1400 vjet mė parė.


53. Bilim ve Teknik (Shkencė dhe Teknologji), Korrik 1983
54. Modelimi Mahnitės I Tokės dhe I Sistemit tonė Diellor http://www.godandscience.org/apologetics/designss.html
55. Majkėll Piduirni, Shtresat Atmosferike 1996; http://royal.okanagan.bc.ca/mpidwirn/atmosphereandclimate/atmslayers.html
56. Modelet e Parashikimeve Numerike tė pėrdorur nga NWS, Botim i integruar; http://www.tpub.com/weather3/4-27.htm