Fuqia e shpėrthimit tė universit
ėshtė pėrcaktuar saktėsisht nė
mėnyrė tė prerė dhe ėshtė aq delikate sa ėshtė e pabesueshme
kontrolli i forcės tėrheqėse tė saj. Pėr kėtė arėsye Big Bengu
nuk ėshtė njė shpėrthim dosido por njė ekzistencė (formim) e
pėrllogaritur mirė dhe e sistemuar.
Nė
kreun e mėparmė analizuam se universi ėshtė krijuar nga mosekzistenca me
njė shpėrthim tė furishėm dhe spontan tė Big Bengut. Tani duke mbajtur parasysh
kėtė informacion le tė studiojmė strukturėn e tanishme tė universit.
Nė univers gjenden pėrafėrsisht 300 miliard galaktika. Kėto kanė forma tė
caktuara, si galaktika spirale, eliptike ... dhe po aq kanė dhe yje. Njėri
nga kėto yje ėshtė edhe Dielli ynė, pėrreth tė cilit sillen nė harmoni tė
plotė 9 planete. Ne jetojmė nė tė tretin e kėtyre planeteve.
Shihni pėrreth jush: Ky univers a ju lė ndopak pėrshtypjen se pėr arsye
tė shpėrthimit ėshtė si njė lėmsh materiesh tė pėrhapura rastėsisht pėrreth?
Natyrisht qė jo. Materia e shpėrndarė ashtu rastėsisht, si ėshtė e mundur
tė formojė galaktika tė sistemuara? Pėr ēfarė arsye materia nė pika tė caktuara
ėshtė mbledhur dhe ka formuar yje? Qoftė vetėm ekuilibri aq i pėrpiktė i
Sistemit Diellor, a mund tė jetė formuar nga njė shpėrthim aq i frikshėm?
Kėto janė pyetje tė rėndėsishme qė na shpien nė pyetjen themelore se si
ėshtė formuar (pėrpiluar) universi pas Big Bengut.
Nėse Big Bengu ėshtė njė shpėrthim kataklizmik, pasojat qė priten pas shpėrthimit
tė tij padyshim qė janė shpėrndarja e materies nė hapėsirėn boshe. Kjo materie
e pėrhapur ashtu rastėsisht formon njė gjendje aq normale, saqė nė njė pikė
tė caktuar ato mblidhen dhe formojnė galaktika, yje dhe sisteme diellorė.
Kjo ėshtė njėsoj sikur tė presėsh nga njė bombė e hedhur nė hambarin e grurit,
tė mbledhi kokrrat dhe t'i sistemojė nė mėnyrė tė rregullt ato. Sėr Fredi
Hoil, i cili pėr vite tė tėra i doli kundra Big Bengut i habitur nga kjo
gjendje u shpreh nė kėtė mėnyrė:
"Teoria e Big Bengut pohon atė qė universi ka filluar
me njė shpėrthim tė vetėm dhe tė madh. Por siē e dimė shpėrthimet e shpėrbėjnė
materien dhe e pėrhapin nė mėnyrė tė ērregullt. Nė fakt Big Bengu
nė mėnyrė shumė misterioze ka sjellė nė pah plotėsisht tė kundėrtėn e kėsaj:
Materia u soll nė atė harmoni saqė tė bashkohen me njėra-tjetrėn e tė
formohen galaktikat".18
Me tė vėrtetė materia e formuar me Big Bengun mori njė formė dhe sistemim
tė jashtėzakonshėm. Formimi i njė sistemi tė tillė na shpie vetėm te njė
e vėrtetė: Krijimi i pėrsosur i universit ėshtė vepėr e Allahut, zotėrues
i njė fuqie tė epėrme...
Nė kėtė pjesė tė librit do tė studiojmė pėrsosmėrinė dhe madhėshtinė
nė fjalė.
Shpejtėsia e Shpėrthimit
Ata, tė cilėt kanė dėgjuar mbi Big Bengun por qė nuk janė thelluar nė kėtė
ēėshtje, mund tė mendojnė se pas shpėrthimit nuk ekziston njė pėrllogaritje
e ho-llėsishme. Sepse shpėrthimi tek njerėzit nuk mund tė zgjojė koncepte
si projektim, plan apo sistem.
Pol Devis: "Faktet janė aq tė forta sa tė pranosh
ekzistencėn e njė plani tė ndėrgjegjshėm kozmik".
Njė dimension i kėtij rregulli ėshtė edhe shpejtėsia e shpėrthimit. Materia
e krijuar me Big Bengun sigurisht qė ka filluar tė pėrhapet pėrreth me njė
shpejtėsi tmerrėsisht tė madhe. Por kėtu duhet tė kemi kujdes njė pikė.
Nė ēastin e shpėrthimit ekzistonte edhe njė forcė tėrheqėse relativisht
e madhe. Njė forcė kjo qė mund ta mblidhte tė gjithė universin nė njė pikė
tė vetme.
Prandaj nė ēastet e para tė Big Bengut duhet tė flasim pėr dy forca tė kundėrta.
Forca shtytėse e shpėrthimit dhe forca tėrheqėse e saj, e cila duke i rezistuar
kėtij shpėrthimi mundohej tė mblidhte pėrsėri materien nė pika tė caktuara.
Universi arriti tė krijohej pėr shkak tė ekzistencės tė njė ekuilibri midis
dy forcave. Nė qoftė se qė nė ēastet e para forca tėrheqėse do tė ishte
mė e madhe se forca shpėrthyese, atėherė universi pa arritur tė zgjerohej
do tė mblidhej pėrsėri nė vetvete. Nė qoftė se do tė ekzistonte mundėsia
tjetėr e superioriteti tė forcės sė shpėrthimit, nė kėtė rast materia do
tė pėrhapej nė hapėsirė nė atė mėnyrė qė tė mos bashkohej mė.
Por sa i ndjeshėm ka qenė ky ekuilibėr? Nė ē'raport ka qenė "elasticiteti"
midis kėtyre dy forcave?
Profesori i njohur i fizikės matematikore nė Universitetin Adelaide nė Australi,
Pol Devis nė lidhje me pėrgjigjen e pyetjes bėri shumė llogaritje tė gjata
ku arriti nė njė rezultat tė pabesueshėm. Sipas tij nė qoftė se shpejtėsia
e zma-dhimit (zgjerimit) pas Big Bengut sikur tė ndryshonte nė njė raport
prej 10-18 sekondash (njė tė biliardtėn e sekondit), nuk do tė
dilte nė pah ky univers. Kėtė pėrfundim Davies e tregon kėshtu:
"Llogaritjet tregojnė se shpejtėsia e zgjerimi tė universit
pėrshkohet nė kufinj tepėr kritikė. Nė qoftė se universi do tė zgjerohej
me njė shpejtėsi mė tė vogėl (tė ngadaltė) pėr shkak tė forcės tėrheqėse
do tė mblidhej, e nėse do tė zgjerohej pak mė shpejt, materiali kozmik do
tė pėrhapej dhe do tė zhdukej nė hapėsirė. Pėrgjigjja e pyetjes ėshtė shumė
interesante mbi kėtė ekuilibėr te "mirėllogaritur" midis dy rasteve katastrofike;
sikur shpejtėsia e pėrcaktuar e shpėrthimit tė ndryshonte vetėm 10-18 tė
shpejtėsisė reale do tė mjaftonte tė zhdukte kėtė ekuilibėr tė duhur. Prandaj
shpejtėsia e shpėrthimit ėshtė pėrllogaritur me njė pėrsosmėri tė pabesueshme.
Big Bengu nuk ėshtė njė shpėrthim dosido, ėshtė formulim i planifikuar dhe
siste-matik".19
Kėtė ekuilibėr tė mrekullueshėm nė fillim tė krijimit tė universit, njė
shkrim i revistės sė njohur "Science" shprehimisht e shtjellon kėshtu:
"Nė qoftė se dendėsia e materies nė univers do tė ishte
pak mė e madhe atėherė universi sipas ligjit tė relativitetit tė pėrgjithshėm
pėr shkak tė forcės tėrheqėse midis copėzave atomike nuk do tė zgjerohej
por do tė kthehej pėrsėri nė pikėnisje. Nėse kjo dendėsi do tė ishte pak
mė e vogėl atėherė universi do tė zgjerohej me njė shpejtėsi tmerruese dhe
copėzat atomike nuk do tė arrinin tė tėrhiqnin njėra-tjetrėn kėshtu qė nuk
do tė formoheshin kurrė galaktikat. Sipas matjeve tė bėra ndryshimi midis
dendėsisė reale nė fillim tė universit dhe asaj dendėsie kritike qė nuk
ka asnjė mundėsi tė formohej, ėshtė mė e vogėl se njė e kuadrilionta e njė
pėrqindit tė saj. Kjo i ngjan vendosjes sė njė lapsi me majė nė atė mėnyrė
qė tė qėndrojė ashtu pėr 1 mi-liard vjet... Mbi tė gjitha, me zgjerimin
e vazhdueshėm tė universit edhe ky ekuilibėr bėhet akoma edhe mė i ndjeshėm".20
Edhe Stefan Hauking sado qė mundohet tė shpjegojė origjinėn e universit
me njė sėrė rastėsish, kėtė ekuilibėr tė jashtėzakonshėm tė shpejtėsisė
sė zgjerimit tė universit nė veprėn me titull "Histori e Shkurtėr e Kohės",
e pohon kėshtu:
"Shpejtėsia e zgjerimit tė universit ėshtė njė pikė
aq kritike saqė qysh nė sekondėn e parė pas Big Bengut ky raport tė ishte
njė e milionta herė mė e vogėl, universi nuk do tė vinte nė kėtė gjendje".21
Ēfarė na tregon ky ekuilibėr i jashtėzakonshėm? Padyshim qė njė programim
i tillė delikat nuk mund tė shpjegohet me rastėsinė dhe ėshtė argumentimi
i njė projektimi tė vullnetshėm. Pol Devis edhe pse ishte njė fizikant,
i cili ka pėrqafuar ideologjinė materialiste, kėtė realitet e pohon si mė
poshtė:
"Konstrukti i tanishėm i universit, i cili ėshtė
shumė i ndjeshėm edhe ndaj ndryshimeve mė tė vogla tė vlerave numerike,
ėshtė i krijuar nga njė vullnet shumė i kujdesshėm qė nuk mund t'i dilet
dot kundra... Ekuilibret e ndjeshėm numerikė janė nga ekuilibrat mė themelorė
tė natyrės dhe pėrbėjnė njė argument tė fortė pėr tė pranuar ekzistencėn
e njė projektimi kozmik."22
" Ne, me forcėn tonė e ngritėm qiellin dhe Ne
e zgjerojmė atė ". (Dharijatė, 47)
Katėr Forcat
Faktikisht shpejtėsia e shpėrthimit te Big Bengu ėshtė vetėm njė nga ato
ekuilibra numerikė tė formuara nė atė ēast nė univers. Pas Big Bengut dolėn
nė pah "pėrmasat", tė cilat pėrcaktojnė strukturėn e universit tek e cila
ne bėjmė pjesė, dhe kėto ishin tė pėrcaktuara nė vlera tė duhura.
Kėto pėrmasa pėrbėjnė atė qė sot fizika moderne i quan "katėr forcat themelore".
Tė gjitha strukturat dhe lėvizjet fizike nė univers kryhen nė saje tė ekuilibrit
dhe relacioneve midis kėtyre katėr forcave. Kėto janė: forca tėrheqėse e
tokės, forca elektromagnetike, forca e fuqishme bėrthamore dhe forca e dobėt
bėrthamore. Forcat e fuqishme dhe tė dobėta bėrthamore pėrcaktojnė vetėm
strukturėn pėrbėrėse tė atomit. Kurse dy tė tjerat, pra, forca tėrheqėse
e tokės dhe forca elektromagnetike, pėrcaktojnė marrėdhėniet midis atomeve
dhe gjithashtu tė gjithė ekuilibrat e objekteve materiale (dmth, vetė materien).
Kėto katėr forca kontrollojnė dhe pėrcaktojnė tė gjithė materien e shpėrndarė
nė univers pas Big Bengut.
Tek krahasojmė kėto forca me njėra-tjetrėn, pėrpara na del njė pamje shumė
interesante. Kėto katėr forca zotėrojnė vlera jashtėzakonisht tė ndryshme
nga njėra-tjetra. Nėse do tė kėrkojmė tė pėrdorim njė njėsi tė pėrbashkėt
pėr raportet e tė gjitha kėtyre forcave, do tė shkruajmė diēka tė tillė:
Forca e fuqishme bėrthamore : 15
Forca e dobėt bėrthamore : 7.03 x 10-3
Forca elekromagnetike : 3.05 x 10-12
Forca tėrheqėse e tokės : 5.90 x 10-39
Nėse do tė shihnim me kujdes numėrat e mėsipėrm, do tė vėrejmė njė dife-rencė
shumė e madhe midis tyre. Psh, vlera e forcės sė fuqishme bėrthamore ėshtė
25 e ndjekur kjo nga 38 zero mė e madhe se forca tėrheqėse e tokės! Vallė,
cila ėshtė arsyeja e njė diference tė tillė?
Biologu molekular i njohur Majkėll Denton nė
librin me titull Fati i Natyrės: Si shfaqin qėllim ligjet biologjike
nė univers, shpjegon njė tė vėrtetė kėshtu: Universi ėshtė krijuar
me njė projektim tė veēantė qė synon jetėn e njeriut
Biologu molekular Majkėll Denton nė librin "Nature's
Destiny": How the Laws of Biology Reveal Purpose in the Universe (Fati i
Natyrės: Si shfaqin qė-llim ligjet biologjike nė univers), kėsaj
pyetjeje i kthen kėtė pėrgjigje:
"Nė qoftė se forca tėrheqėse e tokės do tė ishte njė
trilion herė mė e madhe, atėherė universi do tė kishte njė sipėrfaqe mė
tė vogėl dhe jetėgjatėsia do tė ishte mė e shkurtėr. Pėrmasa e njė ylli
pėrafėrsisht do tė ishte njė trilion herė mė i vogėl se Dielli ynė dhe jetėgjatėsia
e tij do tė ishte vetėm njė vit. Nga ana tjetėr nėse forca tėrheqėse e tokės
do tė ishte pak mė e vogėl se realja nuk do tė arrihej kurr-sesi tė krijohej
ndonjė yjėsi apo galaktikė. Nė tė njėjtėn mėnyrė edhe te forcat e tjera
vihet re njė ndjeshmėri e tillė. Nėse forca e fuqishme bėrthamore do tė
kishte njė vlerė paksa mė tė vogėl atėherė i vetmi element statik do tė
ishte ai atom, i cili nė bėrthamė pėrbėhet nga dy protone. Nė kėtė gjendje
nė univers nuk do tė mbesė fare hidrogjen dhe nėse yjet dhe galaktikat do
tė ishin tė krijuara, do tė kishin njė strukturė shumė mė ndryshe nga ajo
ē'kanė sot. Qartėsisht nėse kėto konstante dhe kėto forca themelore nuk
do tė kishin vlerat preēize, tė cilat zotėrojnė sot, nuk do tė ekzistonte
asnjė yll, supernovė, planet apo atom. Me njė fjalė nuk do tė kishte jetė".23
Pol Devis bėn njė koment tė tillė mbi pėrcaktimin (pėrpilimin) e ligjeve
themelore tė fizikės nė univers nė harmoni me jetesėn e njeriut:
"Nėse natyra do tė kishte zgjedhur vlera numerike pak
mė ndryshe, universi do tė ishte njė vend shumė mė ndryshe. Dhe me shumė
mundėsi ne nuk do tė gjendeshim kėtu pėr ta parė... Dhe njeriu me studimin
e kozmologjisė, pabesueshmėria sa vjen e bėhet mė e dukshme. Zbulimet e
fundit mbi zanafillėn e universit tregojnė se ky univers, i cili ėshtė vazhdimisht
nė zgjerim pėrbėhet nga njė strukturė shumė preēize, e cila lind njė admirim
tė madh".24
Arno Penzias, me zbulimin e argumentit tė madh tė sfondit kozmik tė rrezatimit,
sė bashku me Robert Uillson mė 1965 fituan ēmimin Nobel. Penzias mbi kėtė
projektim tė mahnitshėm bėn kėtė koment:
"Astronomia na shpie nė njė ngjarje tė mahnitshme; njė
univers i krijuar nė mosekzistencė. Ėshtė ndėrtuar mbi njė ekuilibėr shumė
tė ndjeshėm me kushtet e duhura pėr tė lejuar jetėn nė tokė. Ky ėshtė njė
univers i planifikuar pėr kėtė qėllim".25
Te kėto pjesė, tė cilat i shkėputėm nga thėniet e shkencėtarėve tė njohur
vėrejmė se tė gjithė kanė evidentuar tė njėjtin realitet. Kjo e vėrtetė,
i shfaqet ēdo personi, i cili studion kėto sisteme dhe ekuilibre tė universit
qė na mahnisin pa masė. Ėshtė shumė e qartė qė nė tė gjithė universin ekspozohet
njė projektim superior dhe njė sistem i pėrsosur. Zoti i kėtij sistemi padyshim
ėshtė Allahu qė krijon gjithēka tė pėrsosur. Allahu na tėrheq vėmendjen
nė njė nga ajetet e Tij mbi pėrsosmėrinė dhe maturinė nė krijimin e universit:
"(Ai ėshtė qė) Vetėm Atij i takon sundimi i qiejve
dhe i tokės, Ai nuk ka as fėmijė e as shok nė sundimin e Tij. Ai krijoi
ēdo gjė, duke e pėrsosur nė mėnyrė tė qartė e tė matur". (Furkan, 2)
Llogaritjet e probabilitetit e pėrgėnjeshtrojnė "Rastėsinė"
Gjithēka qė studiuam deri tani tregon haptazi se ēdo ekuilibėr numerik qė
u pėrcaktua menjėherė pas Big Bengut, ka njė rėndėsi me tė vėrtetė jetike
pėr vazhdimėsinė e racės njerėzore. Pra, si fuqia shpėrthyese, vlerat e
katėr forcave themelore dhe tė gjitha ato ndryshore, tė cilat do t'i analizojmė
nė faqet vijuese, janė harmonizuar nė atė mėnyrė qė tė formojnė njė univers
ku tė mund tė jetohet dhe kjo harmoni ėshtė pėrllogaritur me delikatesėn
mė tė madhe.
Nė kėtė pikė le tė marrim nė dorė pretendimin e rastėsisė (koinēidencės)
tė materializmit. Rastėsia ėshtė term matematikor dhe nėse diēka mund tė
rea-lizohet me anė tė rastėsisė mund ta llogarisim nė saje tė matematikės
sė probabilitetit. Le ta shohim sė bashku.
Vallė, sa ėshtė mundėsia qė njė univers, i cili na jep mundėsinė e jetės,
tė jetė vetėformuar rastėsisht sė bashku me tė gjitha ndryshoret fizike?
Njė e bi-lionta e bilionit? Njė e trilionta e trilionit, tė trilionit? Apo
mė tepėr?
Kėtė shifėr e zbuloi matematicieni i njohur anglez Roxher Penrouz, shok
i ngushtė pune me Stefan Hauking. Duke futur nė llogaritje tė gjitha ndryshoret
fizike evidentoi se nė sa forma tė ndryshme mund tė rreshtoheshin, dhe
pėr tė formuar njė mjedis ku mund tė jetojnė gjallesat pėrcaktoi rezultatet
e probabiliteteve tė tjera tė mundshme tė Big Bengut.
PROBABILITETI PĖR TĖ FORMUAR
NJĖ UNIVERS KU MUND TĖ KETĖ JETĖ:
Llogaritjet e matematicienit
anglez Roxher Penrouz demostruan se probabiliteti i formimit tė
rastėsishėm tė njė universi tė pėrshtatshėm pėr jetesė ėshtė 1 nė
1010123. Pėr tė pėrkufizuar kėtė numėr fjala
"e pamundur" mbetet e pafuqishme.
Ėshtė e vėshtirė bile tė mendohet se ē'kuptim ka ky numėr. Nė mate-matikė
njė numėr i shkruar nė formėn 10123 do tė thotė, 1 i ndjekur
nga 123 zero. Kjo ėshtė njė shifėr astronomike, e cila ėshtė mė e madhe
se numri i mbledhjes i tė gjithė atomeve tė universit, pra, 1078.
Por numri i gjetur nga Penrose ėshtė shumė herė mė i madh se ky i fundit.
Kėtė shifėr le tė mundohemi ta shpjegojmė me disa shembuj: 103
do tė thotė 1000. 1010123 do tė thotė njė numėr, i
cili formohet nga njė 1 i ndjekur nga 1000 zero. Nėse pas 1 vendosim nėntė
zero kjo formon 1 miliard, 12 zero, 1 trilion... Por tė vendosėsh pas numrit
1* 10123 zero nuk mund tė pėrkufizohet apo tė ketė njė emėrtim
as nė matematikė.
Nė termat praktike nė matematikė probabilitetet mė tė vogla se 1 nė 1050
nėnkuptojnė njė "probabilitet zero". Por numri i Penrouz ishte njė numėr
tri-liarda tė triliardit herė mė i madh se ky. Ai numėr formohet nga 1 i
pasuar prej 10123 zerosh. Shkurtimisht ky numėr na tregon pamundėsinė
pėr tė shpjeguar universin nėpėrmjet rastėsisė.
Roger Penrose: Ky numėr na tregon edhe njėherė
mprehtėsinė dhe saktėsinė e qė-llimit tė Krijuesit.
Roxher Penrouz bėn kėtė koment mbi kėtė numėr qė i kalon muret e logjikės:
"Ky numėr, na tregon edhe njė herė mprehtėsinė dhe
saktėsinė e qėllimit tė Krijuesit, pra, njė mundėsi nė 1010123.
Ky ėshtė me tė vėrtetė njė numėr i jashtėzakonshėm. Kėtė asnjė njeri nuk
mund tė arrijė ta shkruajė nė formėn e njė numri natyror sepse i duhet tė
shtojė pas numrit 1 edhe 10123 zero. Edhe sikur t'i shtojmė nga
njė zero nė vend tė tė gjithė protoneve dhe neutroneve tė universit pėrsėri
do ta kishim tė vėshtirė tė pėrfitonim njė numėr tė tillė".26
Kėto shifra, tė cilat pėrkufizojnė saktėsinė e ekuilibreve dhe tė projekti-mit
(dizenjimit) luajnė njė rol themelor qė i tejkalon kufinjtė e inteligjencės
sonė. Janė tregues qė vėrtetojnė se universi kurrė nuk mund tė jetė "fryt
i rastėsisė" por ashtu siē e shprehu edhe Penrouz, "demostrues i mprehtėsisė
dhe i saktėsisė sė Krijuesit".
Nė fakt pėr tė kuptuar se universi nuk ėshtė "fryt i rastėsisė", nuk ėshtė
e nevojshme tė dihen kėto llogaritje probabiliteti qė treguam mė lart. Sepse
ēdo person qė hedh njė sy pėrreth mund ta perceptojė kudo nė univers kėtė
krijim tė qartė. Padyshim qė pas njė shpėrthimi tė rastėsishėm me radhitjen
vetvetiu tė atomeve nuk mund tė formohet njė univers i pėrsosur, e brenda
tij sisteme, Dielli, Toka, njerėzit nė tė, kafshėt, bimėt, insektet dhe
gjithēka tjetėr. Detajet qė evidentojmė kudo nga kthejmė kokėn ne, janė
njė nga njė, argumente tė ekzistencės sė Allahut, fuqisė sė Tij supreme
dhe tė njė krijimi tė vullnetshėm. Por kėtė mund ta konceptojnė vetėm ata
njerėz qė arrijnė tė arsyetojnė:
"Ėshtė fakt se nė krijimin e qiejve e tė tokės,
nė ndėrrimin e natės e tė ditės, tė anijes qė lundron nė det qė u sjell
dobi njerėzve, nė atė shi qė e lėshon Allahu prej sė larti e me tė ngjall
tokėn pas vdekjes sė saj dhe pėrhap nė tė nga ēdo lloj gjallese, nė qarkullimin
e erėrave dhe reve tė nėnshtruara mes qiellit e tokės, (nė tė gjitha kėto),
ka argumente pėr njė popull qė arsyeton". (Bekare, 164)
Tė shohėsh (plotėsisht) tė vėrtetėn
Ashtu siē studiuam deri tani, shkenca e shekullit tė 20-tė na ka treguar
shumė argumente bindėse, tė cilat argumentojnė krijimin e universit nga
Allahu. Nocioni "Parim Human" (Anthropic Principle) tregon se nė kėtė sistem
nuk ka vend pėr rastėsinė dhe se ēdo detaj i universit ėshtė i programuar
posaēėrisht pėr njeriun.
Ana interesante ėshtė se njė pjesė e madhe e shkencėtarėve, tė cilėt me
anė tė zbulimeve arritėn nė konkluzionin se "universi nuk mund tė komentohet
nėpėrmjet rastėsisė" por qė faktikisht pėr shkak tė pikėpamjeve tė tyre
materia-liste, nuk ishte ky rezultati qė kėrkonin. Asnjė prej shkencėtarėve
si Pol Devis, Arno Penzias, Fredi Hoil, Roxher Penrouz, prej tė cilėve shkėputėm
thėnie tė ndryshme, nuk kanė qenė fetarė. Duke bėrė kėrkime nuk kanė synuar
tė gjejnė argumente mbi ekzistencėn e Zotit. Por tė gjithė, edhe pse nuk
e dėshironin njė gjė tė tillė arritėn nė pėrfundimin se i vetmi shpjegim
pėr universin ėshtė ky projektim madhėshtor i vetėdijshėm.
Astronomi amerikan Xhorxh Grinshtajn nė librin e tij "The
Symbiotic Universe (Universi Simbiotik)", kėtė gjė na e rrėfen kėshtu:
"Si mund tė jetė e mundur kjo (projektimi i ligjeve tė fizikės posaēėrisht
pėr jetėn)? Tek analizojmė argumentet, pėrballemi me kėmbėngulje me njė
fakt tė rėndėsishėm: duhet qė tė ketė hyrė nė kontakt njė inteligjencė e
mbinatyrshme. Vallė pėr njė ēast edhe pse nuk patėm njė qėllim tė tillė
po ballafaqohemi me argumente shkencore mbi praninė e njė "Ekzistence Hyjnore"?27
Grinshtajn, i cili ėshtė njė ateist, pyetjes tė cilėn e filloi me "vallė"
po mundohet t'i shmanget realitetit sikur nuk e vė re atė. Por shumė shkencėtarė
tė tjerė, tė cilėt nuk i afrohen me paragjykime ēėshtjes, e pohojnė me zė
tė lartė se universi ėshtė i krijuar posaēėrisht nga ana e Zotit pėr jetėn
e njeriut. Astrofizikanti amerikan Hjuxh Ros nė njė shkrim me titull "Projektimi
dhe Parimi Human" e pėrfundon kėshtu:
"Universin nga mosekzistenca duhet ta ketė krijuar medoemos njė Krijues
Suprem dhe Inteligjent. Njė Krijues duhet ta ketė projektuar planetin Tokė.
Dhe pėrsėri po ky Krijues Suprem dhe Inteligjent duhet ta ketė projektuar
jetėn".
Kėshtu qė shkenca e argumenton krijimin: Zoti ekziston dhe ėshtė krijuesi
i ēdo qenieje ēka shihet dhe nuk shihet pėrreth. Ai ėshtė i vetmi Krijues,
Zot i projektimit dhe ekuilibrit nė qiej dhe nė tokė.
Nga ana tjetėr, sot materializmi ėshtė hedhur jashtė kufinjve tė shkencės
dhe tashmė pėrjetohet si njė bestytni. Mbi kėtė fakt studiuesi i gjenetikės,
amerikani Robert Grifits thotė me humor: "Kur kėrkoj pėr vete njė ateist
pėr tė diskutuar shkoj gjithmonė nė departamentin e filozozofisė. Sepse
tani e tutje nė departamentin e fizikės nuk del dikush i tillė".
Duke e pėrmbledhur, cilindo ligj tė fizikės apo ndryshore,
do tė vėrejmė se kėto zotėrojnė vlera posaēėrisht pėr tė mundėsuar jetėn
nė tokė. Nė lidhje me kėtė Pol Devis nė paragrafin e fundit tė librit tė
tij me titull "The Cosmic Blueprint (Plani Kozmik)" shpjegon se: "ideologjia
e njė projektimi vjen sunduese mbi gjithēka".30
Padyshim "projektimi" i universit do tė thotė krijim dhe programim nga ana
e Zotit. Ekuilibret delikatė nė univers janė argumente tė qarta mbi artin
e epėrm krijues tė Allahut, tė ēdo krijese, qoftė e gjallė apo inorganike.
Ky pėrfundim nė tė cilin arriti shkenca nuk ėshtė asgjė tjetėr veēse pohimi
i sė vėrtetės tė informuar nga Kurani 14 shekuj mė parė:
"Vėrtet, Zoti juaj, Allahu ėshtė Ai qė krijoi
qiejt dhe tokėn brenda gjashtė ditėsh, pastaj qėndroi mbi Arshin, Ai e mbulon
ditėn me natė, qė me tė shpejtė e kėrkon atė (mbulimin e dritės sė ditės),
edhe dielli, edhe hėna e edhe yjet i janė nėnshtruar sundimit tė Tij. Ja,
vetėm Atij i takon krijimi dhe sundimi. I madhėruar ėshtė Allahu, Zoti i
botėve". (Araf, 54)
17.
Paul Davies, Superforce: The Search for a Grand Unified Theory of Nature, 1984,
f. 184. 18. Fred Hoyle, The Intelligent Universe, London, 1984, f. 184-185. 19. Paul Davies, Superforce: The Search for a Grand Unified Theory
of Nature, 1984, f. 184. 20. Bilim ve Teknik (Science and Technics) 201, f. 16. 21. Stephen Hawking, A Brief History Of Time, Bantam Press, London:
1988, f. 121-125. 22. Paul Davies. God and the New Physics. New York: Simon & Schuster,
1983, f. 189. 23. Michael Denton, Nature's Destiny: How the Laws of Biology
Reveal Purpose in the Universe, The New York: The Free Press, 1998, f. 12-13. 24. Paul Davies. The Accidental Universe, Cambridge: Cambridge
University Press, 1982, Foreword. 25. Hugh Ross, The Creator and the Cosmos, f. 122-123. 26. Roger Penrose, The Emperor's New Mind, 1989; Michael Denton,
Nature's Destiny, The New York: The Free Press, 1998, f. 9. 27. George Greenstein, The Symbiotic Universe, f. 27. 30. Paul Davies, The Cosmic Blueprint, London: Penguin Books,
1987, f. 203.